Patriyaj: Pederane Triyaj — Işık Barış Fidaner

Patriyaj “pederane triyaj” yani “baba adına önceliklendirmek” demektir.

Patriyaj bir yetkilinin çıkıp kimin kalacağını ve kimin gideceğini bildirmesidir, Hesap Günü gibi bir sahnedir ve kıyametle birlikte daha çok gündeme gelir [1]. Mesela iklim krizi şiddetlendikçe “insanlığı kaderine terk etmeyi” planlayan egemen sınıfların gündemlerine girdiği kesindir.

“Sağlıklı bileşimleri” kararlaştırmayı gerektiren hiçbir konuda patriyajdan kaçınılamaz. “Sağlıklı ve kaliteli” yaşamaktan veya “toksik ilişkilerden kurtulmaktan” söz eden envai çeşit uzman fiilen bu işi sektörleştirmiştir. Kamusalımsı alanlarda “erdem sinyalleme” gibi medyatik faaliyetler yine fiiliyatta şu veya bu patriyaj odağına göz kırpmak anlamına gelir.

Patriyaj yaparken uygulanan “iyilik, doğruluk, güzellik” gibi kıstasların hepsi Leninci soruyu gündeme getirir: Kime göre? Neye göre? “Sermayeye karşı emeğin yanındayız” veya “Ezenlere karşı ezilenlerin yanındayız” gibi soyut formüller bu soruları hakkıyla cevaplamanıza yetmez.

Patriyaj insanlığın hem Aşil topuğudur hem de Arşimet kaldıracıdır, yol açtığı psişik reaksiyona da Üstben adı verilir. Hoş Ego ideallerinizle suçlayıcı Üstbenleri belki bir süreliğine yatıştırabilirsiniz ama eninde sonunda ister istemez psişelere bulaşmak zorunda kalırsınız [2].

Patriyaj özünde bir ikilemdir: Muamelelerde önceliklendirme kıstası ya babanın yasasıdır ya da père-versiyondur (sapkınlaşma); yani ya bir ademoğlu bütün acziyetiyle çıkıp bu işi üstlenerek babalık taslayacaktır ya da insanlar birbirine girip kurda kuşa yem olacaktır.

Patriyajla ilgili iki büyük tehlike vardır:
1) Kimse sorumluluk üstlenmezse “saldım çayıra mevlam kayıra” olur.
2) Sapkınca saiklerle kullanılırsa “yiyin birbirinizi” olur (böl/yönet).

“Patriyaj matriyaj anlamam!” veya “Patriyaj olmasa da matriyaj olsa?” gibi mazeretler sunarak bu gerçeği inkar ederseniz bizzat kendiniz patriyaj yapmış olursunuz, hem de inkarcı olanından (père-version) [3].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Parousia ve Parrhesia, İnkar ve İkrar”

[2] Bkz “Zarf kendi mazrufunca zarflanmıştır” Slavoj Žižek, “Fallus Toplumun Kaldıracıdır, Prekerleşme Kaldıracı İğdiş Eder ve Herkesi Ortadan Kaldırır”, “İdeal Ben, Ben İdeali, Üstben, Arzu Yasası” Slavoj Žižek

[3] Bkz “Twitter neden sıkıcı değil? Sözde özne anonim kalabalık fetişidir”