Öz ne? Çocuk gösterir, Baba imletir — Işık Barış Fidaner

Bir çocuk gösterdiği şeyin adını soruyor, babası da cevap veriyor:

Bu ne? / Ağaç.

Bu sahnede çocuk gösterendir, baba imleyendir:
Çocuk: Birine bir şeyi gösterir.
Babası: Başkasına özneyi imletir.

Babanın sözü açımlanırsa imleyişin gösteriş olmadığı netleşir:

Ağaç.
Bu ağaçtır.
Buna ağaç denir.
Buna ağaç derler.
Biz buna ağaç deriz.
Başkası buna ağaç der.

Açılımda görüldüğü gibi sözdeki muhatap olmaklık ve zamirlerin yanısıra gizli özne ve sözde özne arasında dalgalanır. İşte zamanla “aile, çevre, toplum, herkes” gibi kılıklara bürünecek o Başkası (öznenin muhatabı) imlemeyi göstermeden (babayı çocuktan) ayırt eden özgül unsurdur.

(Behiç Ak, Ben Yapmadım Öğretmenim, 1990)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz Yanlı Şanlama (özel sayı)