Jaklakanya Seyrüseferi 4: Turistik Animatör, Yerliş Rehber, Gerçek Rehber — Işık Barış Fidaner

浪🧩📞 LACAN DERSLERİ 浪🧩📞

İlk Indiana Jones filminin en başında dehşete kapılan yerliş rehber fıymak üzere

(öncesi: Jaklakanya Seyrüseferi 3: Bilgilenmek Değil Bilebilmek İçin)

Jaklakanya rehberleri üçe ayrılır (hayali, simgesel, gerçek):

1) Turistik Animatör: Atraksiyoncudur, biraz şundan biraz bundan bahsederek lunaparktaki korku tüneli veya komik aynalı labirent gibi şovlarla hoşça vakit geçirmenizi sağlar. Ona göre siz eğlendirilecek anonim kalabalıktaki herhangi birisiniz. Havalı kostümler giydiğinde dahi şövalye görünümlü ‘şov al ye!’dir. Onda bulacağınız Hayali Lacan, kendi kişisel gölgenizi yansıtan bir göldür olsa olsa. O tatlısu ortamında inşa edilen Egolara fazla güvenmeyin çünkü orada ‘her anlama bir yanlış anlamadır’, Ekho’ya kulaklarını tıkayan Narkissos göldeki hayaline hapsolur [1].

2) Yerliş Rehber: Jaklakanya ahalisini bilir ve sizi ‘önemli’ kavram ve zatlarla tanıştırır, böylece siz de kendi ilginizi anlayabilir ve derdinizi dile getirebilirsiniz. Onda bulacağınız Simgesel Lacan, ‘kimlerdeniz?’ sorusunun yankılandığı esintili bir deniz kıyısıdır, sahil şerididir [2]. Fakat yerliş rehber İmkansız/Gerçek’e yaklaşamaz, yani puslu denizlere açılamaz veya karanlık ormanlara giremez, çünkü Möbius şeridinin ‘öbür yüzünden’ korkar. Yerliş rehberden alabileceğiniz her malumat, ‘mal um, at!’tır, yani dilek tutup fışkiyeye atılan sikkelerdir, onun mütevazı halleri meta vazından ibarettir [3]. Dolayısıyla ormanın kıyısına vardığınız anda bittabi derhal ‘ayı çıkabülü, baykuş uçabülü, ejderha geçebülü’ ürküntüsüne kapılmak suretiyle ‘paramı ver evime gideyim’ diyerek köyünün yolunu tutturur [4].

3) Rehber: Gerçek bir Jaklakanya rehberi size Gerçek Lacan‘ı buldurabilen birisidir, bunun yolu da diyalektik mantıktır. Turistik Animatör zaten mantık aramıyordu, Yerliş Rehber ise çelişkisiz bir mantık ile sınırlanmıştı. Jaklakanya’nın gerçek bir rehberi ise çelişkilerden hakikat üretebilen birisidir (Freudcu rüya-işi gibi) [5]. Zaten dildeki hemseslenme (équivoque) nedeniyle hakikat ancak paradokslardan/saçmantıklardan doğabilir, aynı esprilerde ve fıkralarda olduğu gibi. Lacan bunu şöyle dile getirdi [6]:

Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar (la vérité surgit de la méprise).

Ben de bunu şöyle dile getirdim [7]:

Yanlışın yanlış olduğu doğrudur ama doğrunun doğru olduğu yanlıştır.

Yerliş rehber bu ifadenin ilk yarısını bastırdığı için yalnızca ikinci yarısını algılayabilir ve ‘mütemadiyen eleştirel tereddütlere gark olup makbul doğrulardan sürekli kuşkulanmakla’ hakikate yaklaştığını zanneder. Mesela psikanalizi açıkladığı kitabında Popper’ın ‘yanlışlanabilirlik ilkesine’ kafayı takan Saffet Murat Tura tam da böyle bir yerliş rehberdir [8].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Turist broşürü: Her anlama bir yanlış anlamadır”

[2] Bkz “Süleyman Rahatçıgil’in yanına oturdum ve bana dengi gibi davrandı, gayet yerlişçe” Sigmund Freud

[3] Bkz “Kutsal Süpürge: Fazla meta vazı olmayın gerçek sanırlar”

[4] Bkz “Native Guide” “These Are Things Man Was Not Meant To Know” (TV trope), “Taş Düşebülü Ayı Çıkabülü Kıyamet Kopabülü”

[5] Bkz “Rüya işinde mantık ve mantıkdışı” John Sallis

[6] Bkz “Hemseslenme: İmleme, İmleyiş, İmletim, İmlendirme”, “Anlama, Anlaşma, Antlaşma, Anıtlaşma”, “Her anlama bir anılışa yanlamadır”, “Yanlışsız hiçbir anlama yoktur”, “Her anlama bir yanılışı anlamadır, Hakikat yanılıştan doğar, Doğru yanılışın doğurusudur, Yanlış doğurunun yanılışıdır”, “Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar”, “Yanlış Anlama ve Yanlı Şanlama”; Seminer başlığını Miller koymuş olsa da anafikir Lacan’a aittir: “The Truth Arises from Misrecognition” Slavoj Žižek (Part I, Part II)

[7] Bkz “Yanlışın yanlış olduğu doğrudur ama doğrunun doğru olduğu yanlıştır”, Doğru (özel sayfa)

[8] Saffet Murat Tura, Freud’dan Lacan’a Psikanaliz.