Berber / Barbar Perdesinde Pirler, Periler, Pireler — Işık Barış Fidaner

Lacan (Seminer 19) ile özdeşleşen Fransızca sözden varyasyonlar türetelim:

1) Père ou pire: Baba yahut daha beteri
2) Père de pire: Baba daha beter
3) Père de pire en pire: Baba gitgide daha beter

Bu hecelerle çağrışan Türkçe kelimeler şöyledir:

Perde, Pir, Peri, Pire

Bu kavramlar bir dizinin kurgusal çerçevesine şöyle oturur:

1) Perde arkaplandır, sinema perdesidir, örneğin TV veya bilgisayar ekranı
2) Pir önplandır, film kahramanıdır, örneğin avcı Buffy veya kılavuz Giles
3) Peri önplanın desteğidir, ‘hayırlı bir iş için’ savaşan dostlardır, örneğin Scoobie çetesi (Willow, Xander, vb.)
4) Pire arkaplanın desteğidir, savaşmaya değecek ‘dişe dokunur’ düşmanlardır, örneğin vampirler ve iblisler

‘Derin uyku’ anlamına gelen argo deyimin varyasyonları da şöyle özetlenir: Perdede serüven izleyen seyircinin gözünde pirler/periler/pireler uçuşmaktadır.

Buna göre masallardan bilinen tabirin varyasyonları da şöyle sayılabilir:

1) Pireler berber / barbar iken: Düşmanlar senaryoda etkili / acımasız iken
2) Periler berber / barbar iken: Dostlar senaryoda etkili / acımasız iken
3) Pirler berber / barbar iken: Kahramanlar senaryoda etkili / acımasız iken

Berberlik iğdiş demektir ve iğdiş müşkülatı nedeniyle berberliğin (saç sakal bıyık kesme) fantazi uzamındaki karşılığı barbarlıktır (kol bacak kesme). Her perde son kertede berber / barbar perdesidir. Bir Osmanlı sadrazamına atfedilen sözü anımsayın:

Siz bizim sakalımızı kestiniz ama biz sizin kolunuzu kestik.

Buffy gibi kadın kahramanlar anatomik nedenlerle iğdiş edilemezlik halesiyle sarılırlar. Kurguda femme fatale figürü, gerçek hayatta fallik kadın modeli, güçlü ve yenilmez görüntüsünü esasen bu haleye borçludur.

Berberlik de barbarlık da işlemez ona: Saçı harikadır ve kimse onu yenemez. Tabi bu fantazi haddinden güçlü zannedilen kadını şiddetin hedefi de kılabilir kolayca.

Her halükarda (kadın olsun erkek olsun, kılığıyla olsun tipiyle olsun, sözüyle olsun eylemiyle olsun) perdedeki pir yoluyla periler pirelerden ayırt edilmelidir.

İyiler/kötüler kılığında beliren bu ayrım her kurgudan beklenen genel bir kalıptır, aslında her iyilik savaştığı kötülüğe bağlı kalsa bile (barbarlık berberliğe dahil olsa bile).

Buna göre ünlü özdeyişler de şöyle uyarlanır:

Ya berberlik ya barbarlık! ~ Rosa Luxemburg

Hiçbir berberlik yoktur ki aynı zamanda barbarlık olmasın. ~ W. Benjamin

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz “Nam-ı Üçlü: Kemal, Mehmet, Ayşe” ChatGPT, “Beşli Medeniyet Saçmantığı: Narenciye Serabı Hulusinatif Suratlar Taksimatında: Size Vurana Öbür Yanağınızı Dönün”, “Eşitlik Talebi Eşitlikten Kaçıştır”