Con-troll: Kontr-olamayan Kontr-Roboklamanın İronisi — Işık Barış Fidaner

Robot insanın pisliğini temizleyen bir araçtır.

Bu varsayımı farklı yollardan tersyüz edebilirsiniz [1].

1) Rollerin değişmesi: Artık insan robotun pisliğini temizlemeye başlamışsa bilimkurgularda öngörülen yapay zeka kıyameti gerçekleşmiştir.

2) Robotun fazla ileri gitmesi: Robot gayretkeş bir coşkunlukla insanın pislik saymadığı şeylerini de temizlemeye başlamıştır. Bu bir arızadır ama yaptığı işin hakkını veren bir arıza da olabilir (aşırı-özdeşim).

3) Robotun geri çekilmesi: Robot teyit bekleyip iş yavaşlatarak kendi oynadığı rolün simgelenmesini teşvik eder, insanı sistematizasyona sevkeder, araya ekstra bürokrasiler sokar, sonuçta arıza yeni baştan tanımlanır.

4) Bir insan diğerini robotlaştırır: İnsanlar birbirlerinde leke bırakarak, ima yutturarak, bilinçdışına imleyenler çöktürerek, negging gibi yollarla robotlaşmaya yol açar, tahakküm hiyerarşilerinin asgari düzeni böyle kurulur.

5) İnsan robot kılığına girer: İnsan bir başkasına robotluk edermiş gibi yaparak zayıf noktasını bulup onu kontr-robotlaştırmayı tasarlar. Simgesel düzende öznelerin kontrol (kontr ol!) hayalleri böyledir.

6) İnsan robot taklidi yapayım derken robotlaşır: İnsan başkası için uyduğu robotlaşmanın bir kontr-robotlaştırma taktiği olduğuna inansa da aslında sahiden de robotlaşmıştır. Simgesel düzenin özneleri kendine tabi kılması böyle işler.

7) Bütün bu tersyüzler sonucunda insancıl özler ‘bir pislik gibi silinir’ ve sonuçta insanın kendi pisliğini başkasına temizletmek için kırk takla atan bir robot olduğu anlaşılır. Bu da Lacan’ın fallus tanımına bağlanır:

Analitik söylem gösteriyor ki fallus (Φ) cinsiyetli iki varlıktan birinin diğerine hizmet etmeyi vicdanen reddetmesidir. (Seminer 20)

İşte bu ‘post-hümanist’ nedenle feministler erkeklere ve erillik erdemine kontr-roboklama uygularlar (“erkekler salaktır” diyerek).

Fakat aynı ‘post-hümanist’ sebeplerle tatlısu Lacancıları da sevgi erdemine kontr-roboklama uygularlar (“sevmek cahilliktir” diyerek).

Erkeklik sahiden de taslamadır ve sevmek sahiden de cahil cesaretidir ama herkesin birbirine ‘kontr-ol’maya çabaladığı ‘con-troll’cü ve alaycı bir ortamda yine de bunların eksikliği (derinden) hissedilir.

İşte bu da kontr-roboklamanın ironisidir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bu varsayım ve tersyüzlerini türlerarası, cinsiyetlerarası, mesleklerarası, kimliklerarası vb. şablonlara da sokabilirsiniz.

Ayrıca bkz “Ağa botunun üstüne bot olur mu la! Bana robot deyip durma, Satarken siborg mu olduk?”