Dil Doğası Gereği Ağdalıdır — Işık Barış Fidaner

Dilde bir kavramın ismi kolay kolay değişmez, yani akışkanlığa direnç gösterilir.

Akmaya direnen maddeye viscous yani ağdalı denir: Dil doğası gereği ağdalıdır.

Dildeki bu direngenliği yoğuşturan dil kullanımı ‘ağdalı dil’ kavramıyla belirtilir.

Ağdalı dil gündelik dilden daha kıvamlıdır, daha koyudur, akışkanlığı azalmıştır.

Akışkan mekaniğine göre koyu madde katmanlı akar, ince madde çalkantılı akar.

Çalkantılı akışta ‘her yer her yerdedir’: Kavramları ayırt edecek sınırlar çizilemez.

Katmanlı akışta ise ‘belli bölgeler zar gibi üst üste biner’: Soğan gibi zar zar açılır.

Benzer kelimelerin farklı tanımlandığını bildirmek bu zarları ayırmak demektir.

Örneğin ‘keyfiyet keyfilikten bambaşka bir şeydir!’ diyen kişi iki zarı ayırıyordur.

Zarları ayıran dilbilimci, zarları üst üste bindiren sesteşlikleri tanımak istemez.

Psikanalizin dilbilimden esas farkı sesteşlikleri kör talih eseri saymamasıdır [1]:

Bu sesteşlikler ne kör talihtir ne de Saussure’ün dediği gibi rastgeleliktir… Bunlar bir grup insanın kendi bilinçdışı yaşantısıyla uğraşmasının tortusu, alüvyonu, taşlaşmasıdır. (Lacan, Segâh)

Ses benzerliği olan kelimeler dil ağdası evrimleşirken üst üste binmiş zarlardır.

Jouissance vurgulu ‘keyfilik’ ile nitelik/vasıf vurgulu ‘keyfiyet’ aynı kökten gelir.

Katmanlı akışın en önemli özelliği zamanı geri çevirebilmesidir (retroactivity).

Regresyonla geriye dönük işleyen psikanaliz çalkantılar içinde ağdayı bulmalıdır.

Serbest çağrışım yöntemiyle semptomatik düğümlere ulaşmak bu anlama gelir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Lacan’da dil (la langue) ve dilmeden (lalangue)” Jean-Claude Milner

Ayrıca bkz “Unmixing!”

Fikir alışverişi için Donald Kunze’ye teşekkürler.