Şef sürüyü hipnotize mi ediyor? — Işık Barış Fidaner

Cemal Dindar’a göre Freud’un bastırılmış derin hakikati “iki psikoloji” teorisidir.

‘Yeni Türkiye’ Sendromu 264’üncü sayfada Freud’dan yaptığı alıntıya bakalım:

Freud külliyatında bizzat bastırılmış olanların peşine düşmek, yani eksiltilmiş olanı anlamaya çalışmak, zamanın ruhunu kavramada ve kuramın kötüye kullanım biçimlerini yakalamada ayrıca önemli olabilir. Bu “bastırılmış tezler”den birinin Freud’un deyim yerindeyse toplumsal tarihle ilgili “en devrimci” tezi olması yine de şaşırtıcı değil:

“…taa başından beri iki tür psikoloji vardır: gruptaki bireylerin ve babanın, şefin, ya da liderin psikolojisi. Grup üyeleri tıpkı bugün bizdeki gibi bağlara tabiydi, ancak ilkel kabilenin babası özgürdü. Zihinsel etkinlikleri yalnızken bile güçlü ve bağımsızdı, iradesinin başkasından destek alması gerekmiyordu. Tutarlılık açısından egosunun çok az libidinal bağa sahip olduğunu varsaymamız gerekiyor; kendinden başkasını sevmiyordu, ya da başkalarını sadece kendi ihtiyaçlarına hizmet ettikleri ölçüde seviyordu… Egosu nesnelerine gerekli olandan fazlasını vermiyordu.”
(Sigmund Freud, Grup Psikolojisi ve Ben Analizi)

Freud burada Erbaba=Urvater=Şef’le halk=sürüyü ayrı psikolojilere tasnif etmiş.

Lacan’a göre Ödip müşkülatı gibi Erbaba hikayesi de bir efsane gibi okunmalıdır.

Yani Erbaba/halk gerçek bir tarihsel ilişki değil, dil dahilinde bir sahnelemedir.

Bu ikilemin imletim zincirine tercümesi “Erbaba = S₁ / halk = S₂” diye olur.

Cinsiyetlenme formüllerine “Erbaba = istisna / halk = kaide” diye uyarlanır.

Dört söylem karşılığı Efendi söylemi kapsamında S₁‘in S₂‘ye seslenmesidir:

Efendi söyleminde alt sırada yer alan “$ // a“ ikilisi de fantazi formülünü verir.

Cemal Dindar’ın “Şef sürüyü hipnotize ediyor” dediğinde kurduğu fantazi budur.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz “Ödip efsanesi ve Erbaba efsanesi” Slavoj Žižek, “Muhataplık ve Dört Söylem”, “Lacan’da Cinsiyetlenme Formülleri”