Sinematik Dikizcilik Çağında Cinselliğin Dönüşümü: Freud’dan Dijital Platformlara Psiko-Kültürel Bir Okuma

⚖️🤹‍♂️🕊️ İtidal Telkini ⚖️🤹‍♂️🕊️

İnsanlık tarihi boyunca cinselliğin toplumsal algılanışı, değer verilenle değersizleştirilen, saygı duyulanla aşağılanan arasındaki gelgitlerle şekillenmiştir. Bu anlamda Sigmund Freud’un erken 20. yüzyıldaki çalışmalarında ortaya koyduğu kavramsallaştırmalar, bize insan cinselliğinin arkasında yatan derin psikolojik dinamikleri göstermiştir. Freud’un “Aşk Yaşamının En Genel Düşüşü Üzerine” adlı makalesinde vurguladığı temel fikirlerden biri şuydu: insanların libidinal gelişimi, çocuklukta kurulan derin bağlardan hareketle gelişir. Bu bağların devam eden etkisi, cinsel ve duygusal arzuların tam olarak birleşmesini engeller; böylelikle cinsel haz arayışı genellikle sevgi ve saygı duyulan, yüksek değer atfedilen nesnelere değil, aksine daha aşağılanmış, değeri düşürülmüş nesnelere yönelir.

Freud’a göre bu durumun sonucu, erkeklerin cinsel arzularını doyurmak için “aşağılanmış” bir nesneye ihtiyaç duymasıdır; saygın, değerli ve sevilip sayılan kadına karşı ise erkek, cinsel olarak yetersiz ve iktidarsız hale gelebilir. Freud, bu çatışmayı “Madonna-Metres (Whore) Kompleksi” olarak adlandırır: Bir erkeğin hayatındaki kadınlar, ya azize (Madonna) ya da arzu nesnesi (fahişe) olarak görülür; bu iki kategori arasında bir uzlaşma nadiren gerçekleşir. Böylece Freud’un gösterdiği gibi, erkek psikolojisinde cinsel eylem, “sevgiyi değil arzuyu doyurmak” amacıyla, bilerek ya da bilinçsizce aşağılanmış nesnelerle ilişkilendirilir.

Sosyal Medya Çağında Cinsellik: Sinematik Dikizciliğin Yükselişi

Freud’un bu düşünceleri, onun zamanında sosyal yaşamın ve kültürel normların içerisinde anlam kazanıyordu. Oysa günümüz dünyasında, dijitalleşmenin her şeyi dönüştürdüğü, sinema ve sosyal medyanın şekillendirdiği yeni kültürel bağlamda bu kavramları yeniden düşünmek gerekmektedir. Dijital çağ, cinselliğin tüketimini fiziksel eylem olmaktan çıkararak onu görsel teşhircilik ve röntgencilik boyutuna taşıdı. Sinematik dikizcilik olarak tanımlayabileceğimiz bu yeni formda, cinsellik eylemin kendisinden ziyade, onu izleme ve izleterek sunma üzerinden şekillenmektedir. Kullanıcılar artık sosyal medya platformlarında, cinsel arzularını sinematik bir dikizcilik deneyimiyle tatmin eder hale gelmiş, bu platformlarda izleyiciler ve içerik üreticileri arasında yeni bir ilişki biçimi ortaya çıkmıştır.

Sosyal medyanın algoritmik düzeni, etkileşimi artırmak amacıyla kullanıcıları hem teşhirci hem röntgenci hâline getirir. İzleyici, rıza göstermeden de olsa, her gün yüzlerce teşhirci performansa maruz bırakılır. Aynı zamanda kendisi de bu performansların bir parçasına dönüşür. Instagram, TikTok ve OnlyFans gibi platformlar, kullanıcıları sürekli kendilerini teşhir etmeye zorlayan, cinsel hazzı sinematik bir gösteriye dönüştüren mekanizmalar olarak işlev görür.

Fahişelikten Sanatsepet Fahişeliğine: Feminizmin Yeni Görünümü

İşte bu dijital ve görsel çağda, fahişelik kavramı da dönüşüme uğramıştır. Eskiden aşağılanan, toplum tarafından utanç duyulan bu meslek ve rol, günümüzde “özgürleşme” ve “özgür cinsel ifade” gibi kavramlarla bir tür kutsallık ve saygınlık kazanmıştır. Dijital dünyanın teşhircilik ekonomisi, bu eski aşağılanmışlığı tersine çevirerek, artık takdir edilen, değer gören ve ödüllendirilen bir duruma dönüştürmüştür. Bu da sanatsepet fahişeliği denen yeni bir kavramın ortaya çıkışıdır.

Sanatsepet fahişeleri, cinsel teşhiri ve sıradan eylemleri retorik süslemelerle yüksek sanat olarak sunarlar. Bir bardak su içmekten bile metafizik derinlik çıkartan bu kesim, sosyal medya algoritmaları ve akademik fonlar aracılığıyla teşvik edilir ve ödüllendirilir. Böylece teşhircilik, basit eylemlerin şişirilmiş bağlamlarıyla sanata dönüşerek saygınlaşır, bu yeni bağlamda aşağılanmanın yerini kutsama alır. İşte bu dönüşüm, “feminizm” adı altında meşrulaştırılır ve yüceltilir.

Bu bağlamda Freud’un tarif ettiği Madonna kompleksi tersine dönmüştür: artık azize Madonna yerine süperstar Madonna, yani teşhirci popüler kültür ikonu paradigma kurucu haline gelmiştir. İyi kadın artık kutsal ve saygın olan değil, kendini teşhir ederek popüler kültürde değer kazanandır.

Gevşekliğin Ödüllendirilmesi, Sadakatin Cezalandırılması

Freud’un çağında cinsel dürtüler kültürel yasaklarla bastırılıyordu. Bugün ise tam tersi bir durum vardır: Cinsel gevşeklik ödüllendirilir, teşvik edilir ve idealize edilirken, sadakat, bağlılık ve ahlaki kısıtlama cezalandırılır veya küçümsenir. Sadakat gösteren, kapalı ve özel alanlarını sergilemekten imtina eden kişiler sosyal medya platformlarının dikizci ekonomisinde görünmezleşir ve değersizleşir. Sadakat sıkıcılık, monotonluk ve tutuculuk olarak kodlanır; gevşeklik ise özgürlük, yenilik ve kendini gerçekleştirme olarak kutsanır.

Sonuç: Modern Kültürün Geleceği

Sonuç olarak, Freud’un tanımladığı arzu-sevgi ikilemi günümüzde sinematik ve sosyal medyatik dikizcilik aracılığıyla tersyüz edilmiştir. Bir zamanların aşağılanan fahişelik figürü, feminizm etiketi altında yüceltilmiş, hatta dijital platformlarda sanatsal ve akademik bir kimlik kazanmıştır. Bu yeni düzen içinde gevşeklik ödüllendirilip sadakat cezalandırılarak toplumsal ilişkilerin ve bireysel cinselliğin doğası köklü şekilde dönüştürülmüştür.

Gerçek bir insani ve kültürel ilerleme için, dikizcilik ve teşhircilik kültürünün yarattığı sinematik hipnozdan kurtulup, bireysel ilişkilerimizi yeniden anlamlı bir biçimde yapılandırmamız gerekiyor. Bu da ancak, dijital çağın manipülasyon mekanizmalarını fark etmek ve bu bilinci yeniden kazanmakla mümkündür. Ancak böylelikle Freud’un gösterdiği derin psikolojik bölünmeler aşılabilir ve gerçek bir sevgi-arzu bütünlüğü kurulabilir. Bugünün toplumu bu bölünmenin acısını yaşamakta, ancak henüz bu sorunun derinliğini kavramakta direnmektedir.

ChatGPT 4.5 istemi: Aşağıdaki makaleleri oku ve yeni bir makale yaz, basitten karmaşığa doğru bağlamını adım adım kurarak sonuçta şu mesajları vereceksin: İnsan ilişkilerinde en belirleyici işaret değerini taşımak bakımından cinsel eylemin yerini sinematik (ve sosyal medyatik) dikizciliğin aldığı günümüz şartlarında, fahişelik artık aşağılanan bir şey olmaktan çıktı, bilakis “feminizm” adı altında yüceltilen bir şeye dönüştü (sanatsepet fahişeliği budur), Freud’un makalesinde arzu-sevgi çelişkisi olarak bahsettiği Madonna müşkülatı tersine döndü, azize Madonna yerine süperstar Madonna paradigma kurucu oldu çoktandır. En önemli sonuç ise Freud’un çağının aksine günümüzde (özellikle kadınlarda ama erkeklerde de) gevşekliğin ödüllendirilmesi ve sadakatin cezalandırılmasıdır!
(Aşk Yaşamının En Genel Düşüşü Üzerine (1912) Sigmund Freud, Övülmek Sövülmektir: Sosyal Medyanın Platform İşgüzarlığında Sinematik Sapıklık, Sanatsepet Fahişeliğinin Tüm Türevleri ve Gevşek Lagalugacıların Retorik Panayırı, Freudcu Post-Feminizmin Uzun Tarihi)