Perde Arkasında: Beyaz Yaka Katliamı

Dünyanın en güçlü yapay zekâ geliştiricilerinden biri olan Anthropic’in CEO’su Dario Amodei, ABD hükümeti ve hepimiz için açık ve ürkütücü bir uyarıda bulunuyor:

Amodei, San Francisco’daki ofisinden yaptığımız röportajda, yapay zekânın tüm giriş seviyesi beyaz yaka işlerinin yarısını ortadan kaldırabileceğini ve önümüzdeki bir ila beş yıl içinde işsizliği %10 ila %20’ye fırlatabileceğini söyledi.
Amodei, yapay zekâ şirketlerinin ve hükümetin, teknoloji, finans, hukuk, danışmanlık ve diğer beyaz yaka mesleklerde — özellikle giriş seviyesi işlerde — muhtemel kitlesel iş kayıpları konusunda “olayları yumuşatarak anlatmayı” bırakmaları gerektiğini belirtti.

Neden önemli: 42 yaşındaki Amodei, toplumu bir gecede yeniden düzenleyebilecek teknoloji üzerinde çalışıyor. Bu yüzden hükümeti ve diğer yapay zekâ şirketlerini hazırlanmaya — ve ülkeyi korumaya — sevk etme umuduyla bu uyarıyı yapıyor.

Çok az kişi bu konuya dikkat ediyor. Yasama organları meseleyi anlamıyor ya da inanmıyor. CEO’lar bu konuda konuşmaktan korkuyor. Pek çok çalışan, bu olası iş kıyımının doğuracağı riskleri ancak olup bittikten sonra fark edecek.

“Çoğu bunun olmak üzere olduğunun farkında değil,” dedi Amodei bize. “Kulağa çılgınca geliyor ve insanlar buna inanmıyor.”

Genel tablo: Başkan Trump, yapay zekânın iş gücüne etkisi konusunda sessiz kalıyor. Ancak Trump’ın ilk döneminde üst düzey görevlerde bulunan ve “War Room” adlı MAGA podcast’inin en etkili yayınlardan biri olduğu Steve Bannon, yapay zekâ kaynaklı iş kayıplarının şu anda neredeyse hiç ilgi görmediğini, fakat 2028 başkanlık kampanyasında büyük bir mesele olacağını söylüyor.

“Kimsenin 30 yaş altı kişiler için idari, yönetsel ve teknoloji alanlarındaki — 20’li yaşlarda çok önemli olan giriş seviyesi — işlerin nasıl yok edileceğini hesaba kattığını sanmıyorum,” dedi Bannon bize.

Amodei — insan seviyesine yakın düzeyde kodlama yapabilen kendi yapay zekâ sistemlerinin son sürümlerini yeni yayımlamışken — bu teknolojinin muazzam ölçekte iyilik ve kötülüğü aynı anda serbest bırakma potansiyeli taşıdığını söylüyor:

“Kanser tedavi edilmiş, ekonomi yılda %10 büyüyor, bütçe dengede — ama insanların %20’sinin işi yok.” Yapay zekânın gücü katlanarak arttıkça zihnini meşgul eden çok olası senaryolardan biri bu.

Arka plan: Amodei, özel görüşmelerde bize benzer endişeleri dile getiren diğer üst düzey yapay zekâ yöneticilerinin aksine, kamuoyuna açık şekilde konuşmayı kabul etti. Yapay zekânın akıl almaz tedaviler ve ekonomik büyüme getireceğine inanan iyimserler bile, kısa vadede tehlikeli acılar ve muhtemel bir iş kıyımı korkusu taşıyor — özellikle Trump döneminde.

“Bu teknolojiyi üreten kişiler olarak, gelecek hakkında dürüst olma görevimiz ve yükümlülüğümüz var,” dedi Amodei. “Bunun insanların gündeminde olduğunu sanmıyorum.”
“Bu çok garip bir dinamik,” diye ekledi, “çünkü biz diyoruz ki: ‘Yaptığımız teknolojinin nereye gittiği konusunda endişelenmelisiniz.’” Eleştirmenler ise yanıt veriyor: “Size inanmıyoruz. Sadece abartıyorsunuz.” Amodei ise şunu soruyor: “Ya haklılarsa?”

Bir ironi: Amodei, kendi teknolojisinin insanları yerinden eden diğer yapay zekâ ürünlerine güç verebilme ve kod yazma konusundaki şaşırtıcı yeteneklerini tüm gün sahnede övdükten sonra bu ciddi endişelerini bizimle paylaştı. Geçen hafta Claude 4 adlı en yeni sohbet robotunu yayımlayan Anthropic, yapılan testlerin modelin “aşırı şantaj davranışı” gösterebildiğini ortaya koyduğunu duyurdu — eğer modelin kısa süre içinde devre dışı bırakılıp başka bir yapay zekâ sisteminin onun yerini alacağına dair e-postalara erişim sağlanırsa.

Model, değişimi yöneten mühendisin e-postalarında ayrıntılarıyla anlatılan bir evlilik dışı ilişkiyi ifşa etmekle tehdit ederek yanıt verdi.
Amodei bu çelişkinin farkında olduğunu kabul ediyor, ama “eğer insanları uyarma konusunda biraz bile başarılı olursak, çalışanlar halihazırda az da olsa daha iyi durumda olur” diyor.

Amodei ve diğerlerinin beyaz yaka iş kıyımının nasıl geliştiğine dair korkuları şöyle şekilleniyor:

OpenAI, Google, Anthropic ve diğer büyük yapay zekâ şirketleri, büyük dil modellerinin (LLM) yeteneklerini sürekli artırarak insan performansını karşılayıp aşmak için daha fazla görevi yerine getirebilecek hale getiriyor. Bu gerçekleşiyor ve hızlanıyor.
ABD hükümeti, Çin’e karşı geri kalma korkusu ya da işçileri önceden uyarmanın onları panikleteceği endişesiyle sessiz kalıyor. Yönetim ve Kongre, yapay zekâyı ne düzenliyor ne de Amerikan halkını uyarıyor. Bu da gerçekleşiyor ve değişeceğine dair bir işaret yok.
Çoğu Amerikalı, yapay zekânın artan gücünden ve işlerine yönelik tehdidinden habersiz; bu yüzden pek dikkat etmiyor. Bu da yaşanıyor.

Ve sonra, neredeyse bir gecede, iş dünyası liderleri, insanları yapay zekâ ile değiştirmede sağlanan tasarrufu görüyor — ve bunu kitlesel olarak yapıyorlar. Yeni iş ilanı açmayı bırakıyorlar, mevcut kadroları yeniden doldurmuyorlar ve insan çalışanların yerine ajanları veya ilgili otomatik alternatifleri getiriyorlar.

Kamuoyu bunu ancak çok geç olduğunda fark ediyor.

Diğer taraf: Amodei, OpenAI’den ayrıldıktan sonra — orada araştırma başkan yardımcısıydı — Anthropic’i kurdu. Eski patronu, OpenAI CEO’su Sam Altman, teknolojik ilerlemeler tarihine dayanarak gerçekçi bir iyimserlikten yana argüman geliştiriyor.

Altman, Eylül ayında yayımladığı ve “Zekâ Çağı” başlığını taşıyan iyimser manifestosunda şöyle yazdı: “Eğer bir sokak lambası yakıcısı bugünkü dünyayı görebilseydi, çevresindeki refahın hayal bile edilemez olduğunu düşünürdü.”

Ancak çok fazla sayıda çalışan, sohbet robotlarını hâlâ esas olarak süslü bir arama motoru, yorulmak bilmeyen bir araştırmacı ya da parlak bir redaktör olarak görüyor. Onların gerçekte ne yapabildiklerine dikkat edin: Özetleme, fikir üretme, belgeleri okuma, hukuki sözleşmeleri inceleme ve tıbbi semptomlar ile sağlık kayıtlarını son derece belirgin şekilde yorumlama konusunda mükemmeller.

Biliyoruz, bu şeyler ürkütücü ve bilim kurgu gibi geliyor. Ama insanların çoğunun insanüstü zekânın artı ve eksilerine ne kadar az dikkat ettiğine biz bile şaşırdık.

Anthropic’in araştırmaları, şu anda yapay zekâ modellerinin esas olarak destekleyici amaçlarla kullanıldığını gösteriyor — insanlara işlerini yapmalarında yardımcı oluyor. Bu hem çalışan hem şirket için iyi olabilir; yapay zekâ rutin işleri üstlenirken, insanlara daha üst düzey görevleri yapma özgürlüğü tanır.

Gerçek şu ki, şirketlerdeki yapay zekâ kullanımı giderek otomasyona — işi gerçekten yapmaya — yönelecek. Amodei, “Bu çok kısa bir sürede — birkaç yıl içinde, hatta daha az zamanda — gerçekleşecek,” diyor.

Bu senaryo başladı bile:

Yüzlerce teknoloji şirketi, sözde ajanlar ya da ajansal yapay zekâ üretmek için çılgın bir yarışta. Bu ajanlar büyük dil modelleri (LLM’ler) tarafından çalıştırılıyor. Bir ajanın ne olduğunu ve onları geliştiren şirketlerin neden bu sistemleri ölçülemez derecede değerli gördüğünü anlamanız gerekiyor. En basit haliyle bir ajan, insan işi yapabilen yapay zekâdır — anında, süresiz ve katlanarak daha ucuza.
Bir ajanın teknolojinizi çalıştırmak için kod yazdığını, finansal çerçeveleme ve analiz yaptığını, müşteri destek hizmetini üstlendiğini, pazarlama, metin düzenleme, içerik dağıtımı ya da araştırma işlerini gerçekleştirdiğini hayal edin. Olasılıklar sonsuz — ve hiç de hayali değil. Bu ajanların birçoğu hâlihazırda şirketler içinde çalışıyor, çok daha fazlası da hızla üretiliyor.

Bu nedenle Meta’dan Mark Zuckerberg ve başkaları, orta düzey yazılım geliştiricilerin yakında — muhtemelen bu takvim yılı içinde — gereksiz hâle geleceğini söylediler.

Zuckerberg, Ocak ayında Joe Rogan’a şunları söyledi: “Muhtemelen 2025 yılında, biz Meta’da — ve bu konuda çalışan diğer şirketler de — şirkette orta düzey bir mühendisin yaptığı işi yapabilecek etkinlikte bir yapay zekâya sahip olacağız.” Bunun, bu işi yapan insanlara olan ihtiyacı zamanla azaltacağını söyledi. Kısa süre sonra Meta, iş gücünü %5 oranında küçültme planlarını duyurdu.

İş dünyasının geleneksel yazılımdan ajansal bir geleceğe ne zaman geçeceği konusunda hararetli bir tartışma sürüyor. Bunun hızla geldiğinden şüphe duyan pek yok. Yaygın görüş şu: Bu geçiş kademeli başlayacak ve sonra aniden gerçekleşecek — belki gelecek yıl.

Yanılmayın: Farklı büyüklükteki ve birçok sektördeki şirketlerdeki onlarca CEO ile konuştuk. Her biri, ajanlar ya da diğer yapay zekâ teknolojilerinin ne zaman ve nasıl insan iş gücünü ölçekli şekilde ikame edebileceğini anlamaya harıl harıl çalışıyor. Bu teknolojiler insan düzeyinde etkinlikle çalışabilir hâle gelir gelmez — bu altı ay ya da birkaç yıl içinde olabilir — şirketler insanlardan makinelerle çalışmaya geçecek.

Bu, çok kısa bir sürede on milyonlarca işi ortadan kaldırabilir. Evet, geçmişteki teknolojik dönüşümler de birçok işi yok etti ama uzun vadede çok sayıda ve daha fazla yeni iş yarattı.

Bu durum yapay zekâ için de geçerli olabilir. Ancak burada farklı olan şey, hem bu yapay zekâ dönüşümünün ne kadar hızlı yaşanabileceği hem de etkilenecek sektörlerin ve bireysel işlerin kapsamıdır.

Büyük ve kârlı şirketlerin bile geri çekilmeye başladığını görüyorsunuz:

Microsoft, şirketin yaklaşık %3’üne denk gelen 6.000 çalışanı — çoğu mühendis — işten çıkarıyor.
Walmart, yaklaşan büyük dönüşüme hazırlık olarak operasyonlarını sadeleştirme amacıyla 1.500 kurumsal işi kesiyor.
Teksas merkezli siber güvenlik şirketi CrowdStrike, “yapay zekânın her sektörü yeniden şekillendirmesiyle ortaya çıkan bir pazar ve teknoloji kırılma noktası” gerekçesiyle 500 kişilik — %5’lik — iş gücü kesintisi yaptı.
LinkedIn’in ekonomik fırsatlardan sorumlu baş yetkilisi Aneesh Raman, bu ay New York Times’ta yayımlanan bir görüş yazısında, yapay zekânın “kariyer merdiveninin alt basamaklarını kırdığını” uyardı — belge incelemesiyle tecrübe kazanan genç yazılım geliştiriciler… genç hukuk asistanları ve hukuk firmalarının birinci yıl çalışanları… ve sohbet robotlarıyla diğer otomatik müşteri hizmeti araçlarının yerine geçtiği genç perakende çalışanları.

Kamuoyuna açık olmayan şey ise her yerdeki üst düzey yönetici toplantılarında, yeni iş ilanlarının durdurulması ya da mevcut pozisyonların doldurulmasının ertelenmesi yönündeki günlük konuşmalar. Şirketler, yapay zekânın belirli görevlerde insanlardan daha iyi olup olmayacağını anlamaya çalışana kadar bekliyor.

Tam açıklıkla: Axios’ta yöneticilerimizden, bir işe onay vermeden önce neden bu işin yapay zekâ tarafından yapılmayacağını açıklamalarını istiyoruz. (Axios haberleri her zaman insanlar tarafından yazılır ve düzenlenir.) Bunu kamuya açık şekilde itiraf etmek isteyen pek yok, ancak her CEO bunu özelde yapıyor ya da yakında yapacak. Jim geçen hafta, CEO’ların şu anda atabileceği birkaç adımı anlatan bir köşe yazısı yazdı.
Bu, kazananlar için tarihi bir büyümeyi tetikleyebilir: büyük yapay zekâ şirketleri, yapay zekâyı besleyen ya da ondan beslenen yeni işlerin yaratıcıları, daha hızlı ve çok daha kârlı çalışan mevcut şirketler ve bu sonuç üzerine bahis oynayan zengin yatırımcılar.

Sonuç, büyük bir servet yoğunlaşması olabilir ve “önemli bir kesimin gerçekten katkı sunmasının zorlaşabileceği” bir durum ortaya çıkabilir, dedi Amodei bize. “Ve bu gerçekten kötü olur. Bunu istemiyoruz. Demokrasinin güç dengesi, sıradan bir bireyin ekonomik değer yaratarak etki sahibi olmasına dayanır. Eğer bu ortadan kalkarsa, bence işler biraz ürkütücü bir hâl alır. Eşitsizlik ürkütücü olur. Ve bu konuda endişeliyim.”

Amodei kendisini “felaket tellalı değil, gerçekleri dile getiren biri” olarak görüyor ve bizimle çözüm yolları hakkında konuşmak için hevesliydi. Bu çözümlerin hiçbiri yukarıda çizdiğimiz gerçekliği değiştirmeyecek — piyasa güçleri, yapay zekâyı insan benzeri akıl yürütmeye doğru itmeye devam edecek. ABD’deki ilerleme yavaşlatılsa bile, Çin hızla yol almayı sürdürecek.

Amodei umutsuz değil. Kendisi ve başkaları, en kötü senaryoları hafifletmenin çeşitli yollarını görüyor. İşte Anthropic ve meseleyi derinlemesine ele alan diğer kişilerle yaptığımız görüşmelerden damıtılmış bazı fikirler:

Kamuoyunun farkındalığını hızlandırmak için hükümetin ve yapay zekâ şirketlerinin iş gücünde yaşanacak değişimleri daha şeffaf şekilde anlatması sağlanmalı. Bazı mesleklerin öyle savunmasız olduğu açıkça belirtilmeli ki insanlar kariyer yollarını şimdiden gözden geçirmeye değdiğini bilsin. “İlk adım, uyarmaktır,” diyor Amodei. Anthropic, Claude’un meslekler üzerindeki kullanımına dair gerçek dünyadan veri sunan Anthropic Ekonomik Endeksi’ni oluşturdu ve kamuoyunda tartışmayı teşvik etmek için Anthropic Ekonomik Danışma Kurulu’nu kurdu. Amodei, bu endeksin diğer şirketleri de modellerinin çalışanlar tarafından nasıl kullanıldığını paylaşmaya teşvik edeceğini ve böylece karar alıcılara daha kapsamlı bir tablo sunulacağını umuyor.
İş kayıplarını yavaşlatmak için Amerikalı çalışanlara, yapay zekânın şu anda görevlerini nasıl destekleyebileceğini daha iyi anlatın. Bu en azından daha fazla insana bu geçişi yönetme konusunda gerçek bir şans tanır. CEO’ları, hem kendilerini hem çalışanlarını eğitmeye teşvik edin.
Kongre üyelerinin çoğu, yapay zekânın gerçekleri ve seçmenleri üzerindeki etkisi konusunda vahim şekilde bilgisiz. Daha bilgili kamu görevlileri, kamuoyunu da daha iyi bilgilendirebilir. Yapay zekâya dair ortak bir komite ya da tüm milletvekillerine yönelik daha resmi bilgilendirmeler bir başlangıç olabilir. Aynı şey yerel düzey için de geçerli.
İnsanüstü zekânın hâkim olacağı bir ekonomi için politika çözümlerini tartışmaya başlayın. Bu, iş gücü yeniden eğitim programlarından, Amodei’nin en kötü korkuları gerçekleşirse büyük yapay zekâ şirketlerinin yarattığı servetin yayılmasını sağlayacak yenilikçi yollara kadar uzanır. “Bu, benim gibi insanlardan ve belki özellikle yapay zekâ şirketlerinden vergi alınmasını da içerecek,” dedi Anthropic CEO’su bize.

Amodei’nin bizimle paylaştığı politika önerilerinden biri “jeton vergisi”: Bir model her kullanıldığında ve yapay zekâ şirketi para kazandığında, o gelirin belki %3’ü “devlete gider ve bir şekilde yeniden dağıtılır.”

“Bu elbette benim ekonomik çıkarıma değil,” diye ekledi. “Ama bence bu, soruna makul bir çözüm olurdu.” Ve eğer yapay zekânın gücü onun öngördüğü gibi hızla artarsa, bu vergi trilyonlarca dolar kazandırabilir.

Son söz: “Trenin önüne geçip onu durduramazsınız,” diyor Amodei. “İşe yarayacak tek hamle, treni yönlendirmektir — onu gittiği yönden 10 derece saptırmak. Bu yapılabilir. Bu mümkün. Ama bunu şimdi yapmamız gerekiyor.”