Atopik (Yersiz) Başka ve Heterotopik (Yerine Uymayan) Fark — Byung-Chul Han

Eros, güçlü anlamda Başka ile ilgilidir, ego rejiminin kapsayamadığı öğe ile ilgilidir. Giderek aynılar cehennemine dönüşen çağdaş toplumda bu nedenle erotik tecrübe bulunmaz. Erotik tecrübe asimetrik ve dışsal bir Başka’yı varsayar. Sokrat’ın sevgiliye atopos demesi tesadüf değildir. Başka, arzuladığım ve beni büyüleyen Başka, yersizdir. O, aynılık dilinden çıkarılmıştır:

Atopik olduğu için, Başka, dili kararsızlaştırır: Başka’dan söz edilemez, onun hakkında konuşulamaz; ona atfedilen özellikler foldur, acı verir, hatalıdır, acayiptir. (Roland Barthes, Bir Aşk Söyleminden Parçalar)

Sürekli kıyaslama yapan çağdaş kültürde atopos’un olumsuzluğuna yer kalmaz. Sürekli bir şeyi başka bir şeyle kıyaslarız, böylece onları Aynı kılarak dümdüz ederiz, çünkü artık Başka’nın atopya’sını tecrübe etmeyiz. Atopik Başka’nın olumsuzluğu, tüketimi reddeder. Tüketici toplum bu nedenle atopik başkalığı ortadan kaldırıp onun yerine tüketilebilir –heterotopik– farkları koymaya gayret eder. Başkalığın aksine, fark olumludur. Olumsuzluk günümüzde her yerde ortadan kalkmaktadır. Herşey tüketim nesnesi kılınarak dümdüz edilmektedir.

Aynılık cehenneminde atopik Başka’nın gelişi bir felaket şeklinde olabilir. Başka bir deyişle: Günümüzde ancak bir felaket bizi aynılık cehenneminden özgürleştirebilir –hatta kurtarabilir– ve bizi Başka’ya ulaştırabilir. Lars Von Trier’in Melankoli filmi bir felaket olayını duyurarak başlar. (…) [Dünyaya yaklaşan Melankoli gezegeni] atopik Başka şeklinde tezahür eder, bu da Adile’yi narsisizm batağından söküp alır. (…) Sadece Melankoli gezegeni, yani aynılık cehennemini bozan atopik Başka, Adile’de erotik arzu uyandırabilir. (…) Bu sahne Adile’nin aslında atopik gezegenle ölümcül çarpışmayı arzuladığını sezdirir. (…) Böylece Başka’nın atopya’sının eros’un ütopya’sı olduğu anlaşılır. (…) Eros –erotik arzu– depresyonu alt eder. Bizi aynılık cehenneminden kurtararak Bambaşka’nın atopya’sına hatta ütopya’sına ulaştırır. (…) Melankoli’de gökteki felaket … aniden Aynılığı aksatarak Bambaşka’nın atopya’sını açığa çıkarır. (…) Başkalığın olumsuzluğu –yani bütün yetileri atlatan Başka’nın atopya’sı– erotik tecrübelerde kurucudur. (…) Gelecek ile ilişkimiz atopik Başka ile ilgilidir, Aynılık dili onu sindiremez. (…) kutsal, atopik başkalık günümüzün giderek narsistleşen toplumunda yok olmaktadır. (…) Ancak geri çekilmenin olumsuzluğu Başka’yı atopik başkalığı içinde öne çıkarır. (…) Eşikler ve geçişler gizem ve bilmece bölgeleridir, atopik Başka buralarda başlar. (…) Atopik Başka’nın erotik arzuyu ateşleyen ayartısı olmazsa, düşünme düz işe indirgenir ve hep Aynılığı yeniden üretir. Hesaplayan düşüncede atopya’nın olumsuzluğu eksiktir. (…) Düşünme Eros’un kanat çırpması ile “daha güçlü” ve “daha tekinsiz” olur, kelimelere sığmayan atopik Başka’yı dile getirmeye çabalar. Hesaplayan, verilere dayalı düşüncede atopik Başka’nın sunduğu direnç tamamen eksiktir. (…) Platon’un diyaloglarında Sokrat bir ayartıcı, maşuk ve aşık olarak sahneye çıkar; tekilliği nedeniyle ona atopos denir. (…) Eros düşünmeyi atopik Başka yoluyla ayak basılmamış patikalara götürür ve ayartır (führt und verführt). Sokrat’ın söyleminin daimonvari doğası atopya’nın olumsuzluğundan türer. (…) Eros düşünmeyi atopik Başka’ya yönelik bir arzuyla doldurur.

Byung-Chul Han 2012 Eros’un Istırabı kitabından

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Atopos felsefedeki anlamının yanısıra etobur bir sümüklüböcek cinsidir.

Ayrıca bkz:

“Melankoli: Adile’ye Dünyanın Yasını Tutturabilmek”

“Öncül Başka’nın sahiliğinden Öncü Başkan’ın doğruluğuna”