Hiperego: Yenilemeyen Yineleme Boştur, Yinelemeyen Yenileme Kördür — Işık Barış Fidaner

Ego’nun tepesinde biri emredici biri kışkırtıcı iki fail bulunur [1]:

Süperego: “Yapamazsın! Dur! Çok ileri gittin!”
Hiperego: “Yap da görelim! Aş! Geç! Aç! Ser!”

İlk bakışta emredici Süperego’nun eril, kışkırtıcı Hiperego’nun dişil olduğu düşünülebilir ama daha yakından bakılırsa işler tersine döner.

Süperego kadının hayalindeki erkeğe aittir, Hiperego ise erkeğin hayalindeki kadına aittir [2]. Efsanelerde, hikayelerde ve kurgusal yapımlarda emredenlerin erkek ve kışkırtanların kadın olmasının uygun görülmesi bu yüzdendir.

Fakat gerçekler hayalleri suya düşürünce iş başa düşer ve roller tersine döner. O zaman anlaşılır ki kadın Süperego’yu erkek ise Hiperego’yu savunmaya ve üstlenmeye daha istekli ve hazırdır.

Modernizmden postmodernizme geçilirken Süperego gerilemiş ve Hiperego merkeze oturmuştur. Yani kadınların hayal ettiği sınır koyabilen erkekler piyasadan kalkmış ve erkeklerin hayal ettiği kışkırtıcı Fallik Kadınlar piyasayı doldurmuştur [3].

Bu durumu değiştirmek isteyen kadınlar güncel piyasaya ayak uydurup Fallik Kadın kılığına girerek erkeklerde Süperego kışkırtmayı deneyebilirler fakat bu tip girişimler erkekleri iyice Hiperego etkisi altına sokar ve düzensizliğin daha da artması ile sonuçlanır.

Süperego eleştiri ve özeleştiri ile şekilleniyordu; Hiperego ise eleştiriye bağışıktır, onu ancak analiz edebilirsiniz. Eleştirisiz analiz, rüya yorumu ve serbest çağrışıma dayanan Freudcu psikanalizdir [4].

Hiperego’nun analizinde arzu ve dürtü ayırt edilir: Arzu yenilemek ister, dürtü yinelemek ister. Hiperego’nun kusuru bu ikisinin arasına perde çekmesi ve arada diyalektik kurmamasıdır. Kant’ın ünlü sözünü hatırlayın:

İçeriksiz düşünceler boştur, kavramsız sezgiler kördür. (Saf Aklın Eleştirisi)

Bu sözün Hiperego uyarlaması şöyledir [5]:

Yenilemeyen yineleme boştur, yinelemeyen yenileme kördür.

İkisinin de dışavurumunu Nazım Hikmet Ran’da buluruz:

trrrrum,
trrrrum,
trak tiki tak
makinalaşmak istiyorum!
(yenilemeyen yineleme boştur)

En güzel deniz:
henüz gidilmemiş olandır.
En güzel çocuk:
henüz büyümedi.
En güzel günlerimiz:
henüz yaşamadıklarımız.
Ve sana söylemek istediğim en güzel söz:
henüz söylememiş olduğum sözdür…
(yinelemeyen yenileme kördür)

(sonrası: Hiperego’nun Bilgi Notu)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Özeleştiri Özelleştirir: Ego, Süperego, Hiperego: Sanal Ağaların İtişmesi ve Gerçek Ağaların Çekişmesi”

[2] Buradaki eşleştirme katı bir kural değildir, eğilimlerle ilgili fikir vermeyi amaçlar.

[3] Bkz “Fallik Kadın Dini: Penis Olmazsa Çocuk Olmazsa Başarı Olmazsa Kimlik Verelim”

[4] Bkz “Sahici Analiz Eleştirinin Ötesindedir: Eleştiri Taslamayı Açığa Vurur, Analiz Kendini Baltalamayı Açığa Vurur”

[5] Bir başka versiyon: Mecaz-ı mürsel olmadığında mecaz şaşkındır çünkü boşa düşmüştür; mecaz olmadığında ise mecaz-ı mürsel kördür çünkü amaçsızdır. Bkz “Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir”, “Anlam-tanesi ile anlam-adımı”

trrrrum,
trrrrum,
trak tiktok
makinalaşmak istiyorum!
(opsiyonizm)