Hiperego’nun Bilgi Notu — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Hiperego: Yenilemeyen Yineleme Boştur, Yinelemeyen Yenileme Kördür)

Hiperego formülünü ele alalım:

Yenilemeyen yineleme boştur, yinelemeyen yenileme kördür.

Daha kolay anlamak için bu söz şöyle okunabilir:

Ordusuz komutan boştur, komutansız ordu kördür.

Komutan ve ordu Lacancada S₁ ve S₂‘ye tekabül eder. Aralarındaki simgesel bağ iki koşut işlemle kurulur [1]:

1) Sütur (dikişleme): Komutanın atanması veya simgesel düzenin temelinin atılması.
2) Südur (yayılım): Orduya asker alınması veya simgesel düzenin kapsamının genişlemesi.

Bu iki işlem geri sarılırsa çeşitli sorular belirir:

1) Hangi komutan atanacak? Neden bu komutan atanacak?
2) Ordunun amacı nedir? İnsanlar neden katılsın ki?

Bu sorular iki mesele halinde gruplanır:

1) Gerekliliğin sınırlarını çizen olumsallık meselesi.
2) Mümkünatın sınırlarını çizen imkansızlık meselesi.

İki işlem yineleme-yenileme diyalektiğini kurar:

1) Sütur: Olumsallığın yenilenmesi gerekliliğin yinelenmesine çevrilir.
2) Südur: İmkansızlığın yinelenmesi mümkünatın yenilenmesine çevrilir.

Daha kolay anlamak için bunları şöyle de okuyabilirsiniz [2]:

1) Yetkilenme: Kurumda değişiklikler olsa da komutanın kim olduğu bellidir.
2) Bedenlenme: Askerlerde ortaklaşma olsa da hepsinin tecrübesi başkadır.

Burada iki terim daha devreye girer:

1) Yetkilenmenin zemini iradedir: Komutanı atayan irade nedir?
2) Bedenlenmenin zemini sistemdir: Orduyu bir arada tutan sistem nedir?

Hiperego ile becerilen cambazlık irade-sistem arasında bir köprü kurmaktan ibarettir. Günümüzde bu köprünün nasıl kurulduğunu tahmin edersiniz: Bilmemkimin bilmemnereye (veya bilmemnenin bilmemkime) atandığına dair “sistem adına irade beyan eden” bilgi notunun ilgili ekranlarda belirmesi.

(sonrası: Hiperego ve Kuşak Çatışması)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Lacancı Özne: Kök Salma ve Uzanım: Sütur ve Südur”

[2] Bkz “Yetkilenmenin (Simgesel Dikiş) Bedenlenmeden (Gerçek Dikiş) Ayrılması”