Hiperego ve Kuşak Çatışması — Işık Barış Fidaner

🧵⚙️💪🏻 TEZGÂH 🧵⚙️💪🏻

Hiperego formülünü yeniden ele alalım [1]:

Yenilemeyen yineleme boştur, yinelemeyen yenileme kördür.

Burada iki sorun bildirilmiş. Peki negatifi pozitife çevirirsek bu sorunlar çözülür mü? Yani şunu diyebilir miyiz:

Yenileyen yineleme doludur, yineleyen yenileme önünü görür.

Pozitif formüllerin belki izafi bir geçerliği olabilir ama negatif formüllerin geçerliği mutlaktır ve pozitifleri de sınırlandıran arkaplanı oluşturur.

Bunları birleştirerek daha genel formüllere ulaşırız:

1) Yineleme yenilediği yerde dolu olsa da yenilemediği yerde boştur.
2) Yenileme yinelediği yerde önünü görse de yinelemediği yerde kördür.

Şimdi anlamı somutlaştırmak adına yinelemeyi bir ekran veya perde gibi düşünelim, yenilemeyi ise o perdeye yansıtılan bir film veya hayal gibi düşünelim [2]:

1) Üzerine yansıyan hayalin anlamına göre bir perde ya doludur ya da boştur.
2) Yansıdığı perdeyi tanımasına göre bir hayal ya önünü görür ya da kördür.

Böylece Hiperego’nun sınırları netleşir. Şimdi genel kavramlarla bunları yeniden soyutlayalım:

1) Biçimin içeriği (sunum) dolu/boş olmayı belirler.
2) İçeriğin biçimi (bağlam) önünü görmeyi/körlüğü belirler.

Şimdi bir örnekle bu formülleri yeniden somutlayalım:

1) “Babasının kızı” olup olmamak dolu/boş olmayı belirler.
2) “Kızının babası” olup olmamak önünü görmeyi/kör olmayı belirler.

Böylece kuşak çatışmasının içeriği netleşir:

1) Eski kuşağa göre yeni kuşak boştur: Zamane gençleri… (bomboş!)
2) Yeni kuşağa göre eski kuşak kördür: Peki boomer… (sen ne anlarsın!)

Şimdi bu formülün toplumu oluşturan bütün birimlerde geçerli olduğunu hatırlayınız: Bütün kurumlarda eski yeniye boş der, yeni eskiye kör der. Ayrıca bu kuralın internetin her yerinde de geçerli olduğunu aklınızda tutunuz.

İnsan herhangi bir yere geldiği zaman ilk derdi görülmek ve tanınmaktır, dolayısıyla (önceden kalıcılaşmış) insanların körlüğünden şikayet eder (“Benim yenilemem yinelenmiyor!”). Ama bir süre sonra, özellikle de kalıcı bir yerleşiklik edindiyse, artık (yeni ve) boş insanlardan şikayet etmeye başlar (“Benim yinelemem yenilenmiyor!”). Bu iki farklı şikayet birbirini geçersiz kıldığı için (Süperego konusunda işe yarayan) eleştiri ve özeleştiri mekanizmaları Hiperego’ya işlemez. Hiperego’yu eleştiremezsiniz, onu ancak analiz edebilirsiniz.

(sonrası: Hiperego ve Lacan’ın Üç Evresi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner