Yadsımanın Yadsınmasında Karşıllık ve (A)simetri — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Simgesel Dünyanın Zarı: Yadsımanın Yadsınması)

Önceki yazıda yadsımanın yadsınması işleminin simgesel dünyayı sınırlama işlevine dikkat çektik. Şimdi bunun örneklerini sayalım:
1) Kamusal yasaları “doğru” tarzda ihlal eden kişilerin dar cemaate kabul edilmeleri. Žižek’in “bünyevi çiğneniş” dediği bu sapkınca eylem insanı o çıkar grubunu tanımlayan suç ortaklığına dahil eden bir keyif fazlasıdır, rüşvettir [1]. Lince katılmak bunun örneğidir: “Günah keçimize bir de sen vur da görelim.” Kamusal yasayı (yadsımayı) özgül ihlal tarzı (yadsıma) o özel kulüp veya zümrenin sınırlarını çizer. Ötekilerle alay etmenin havalı olması bu mekanizmadan kaynaklanır. Horgörgü hoşgörgü kılığına da girebilir (infantilize, patronize).
2) İyi niyet göstermek amacıyla geri çevrilmesi beklenen bir teklif sunarak jest yapmak. Žižek’in buna verdiği örnek şöyledir: Kabalık yaptığı için özür dileyen birisine “Yok sorun değil özür dilemene hiç gerek yoktu” denmesi yadsımayı yadsıyarak aradaki nezaketin sınırlarını çizer. Žižek’in buna önerdiği karşılık ise aradaki nezaket dengesini bozacaktır: “Tamam o zaman sorun yoksa özür dileğimi geri alıyorum!”
3) Size yapılan bir kötülük karşısında “kan yerde kalmasın diye” (fiziki veya sözlü) intikam almanız da yadsımanın yadsınmasıdır ve simgesel dünyayı sınırlar.
4) Size yapılan bir iyilik karşısında “mahçup olmamak için” orantılı bir şükran göstermeniz (mesela hediye vermeniz) de yadsımanın yadsınmasıdır ve simgesel dünyayı sınırlar.
5) Bu tip işlemlerin belki de en önemli örneği takas ve ticarettir, size verilen bir şeye “eşdeğer sayılan” başka bir şey verirsiniz, böylece simgesel dünyaya ekonomik bir sınır çizersiniz.
6) Daha genel düzeye çıkarsak size verilen selamları almanız veya size sorulan soruları cevaplamanız da aynı şekilde simgesel dünyayı sınırlayan yadsımanın yadsınması işlemleridir.
7) Verdiğiniz selamı almayarak sizi yoksayan biriyle temasınızı kesmeniz de yadsımanın yadsınması ile sınır koymaktır.
8) En genel düzeyde Newton fiziğinin etki-tepki yasası yadsımanın yadsınmasıdır.

Sayılan eylemlerin hepsi karşıldır (reciprocal) yani muhatabına (olumlu veya olumsuz) karşılık verir, mukabele eder. Hepsinde temel amaç simetri ve asimetri arasında bir denge kurmaktır: Kamusal değerleri korumak için aranızda simetrik bir “eşitlik” görüntüsünü muhafaza etmeniz şarttır; fakat özel alandan bakıldığında yalnızca asimetriler vardır, yani fark ve çeşitlilik vardır [2].

Fark ve çeşitliliğin mutlak değerini öne süren neoliberalizm kamusal alanda korunan simetrik görüntüyü bozarak topluma nüfuz etmiştir. Sınıfsal/ekonomik asimetrilerden dikkatleri uzaklaştıran “Herkes kendine özgü (ırk, cinsiyet, sağlık, din, kültür) ayrıcalıklarını sorgulasın” gibi demokratik görünümlü kültürel söylemlerle ilerleyen bu “simetri kırma” işleminin nihai sonucu ise neofeodalleşme yani milyarder sanal başağaları tepemize çıkarmamız oldu. Hiperego şeklinde yaygınlaşan bu küresel yadsımayı bir türlü yadsıyamıyoruz ne yazık ki [3].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Aşk-ı memnu hırs-ı memnudur”, “Direniş ve Direşim: Horgörgü/Hoşgörgü ve Haysiyetmezlik”

[2] Bkz “René Girard: Simetrik Kırma ve Simetriyi Kırma”, “Eşitlik Talebi Eşitlikten Kaçıştır”, “Tanrılar Kurban İstiyor: İmkansız, Yetersiz, Fazla”

[3] Bkz “Aklın Dolandırıcılığı Hiperegoyu Ortaya Çıkardı”, “Hiperego: Yenilemeyen Yineleme Boştur, Yinelemeyen Yenileme Kördür”