Hepimiz genellikle bir evkadını için, etkin bir şekilde kocasına karşı çıkmak yerine, edilgen bir şekilde onu sabote eden evkadını için kullanılan o pop-psikolojik “pasif-agresif, edilgen-saldırgan davranış” fikrini biliyoruz. Bu da bizi başladığımız yere getiriyor: belki de bu edilgen saldırganlık yaklaşımını, saldırgan edilgenliğin, hiçbir şey olmamasını, hiçbir şeyin gerçekten değişmemesini sağlamak için sürekli etkin olduğumuz sosyo-ideolojik yaşama katılımımızın standart “interpasif” [etkileşimli edilgen (veya edilgileşim/IBF)] kipinin tersine, tam bir radikal politik jest olarak öne sürmeliyiz. Bu tür bir kümelenmede, ilk gerçekten eleştirel (“saldırgan,” şiddetli) adım pasifliğe, edilgenliğe çekilmek, katılmayı reddetmektir – Bartleby’ın “Yapmamayı tercih ederim” sözü, bir bakıma, doğru etkinlik için, kümelenmenin koordinatlarını edimsel olarak değiştirecek bir eylem için zemini temizleyen, yer açan o zorunlu ilk adımdır…
Şiddet gereklidir – ama hangi şiddet? Şiddet var, şiddet var: sadece failin iktidarsızlığına tanıklık eden şiddetli passage à l’acte‘lar var; asıl hedefi fiilen hiçbir şeyin değişmediğinden emin olmak olan bir şiddet var – Faşist bir şiddet sergilemesinde, hep göz alıcı bir şey olmalıdır, o yüzden, kesinlikle gerçekten hiçbir şey olmaz; ve de bir kümelenmenin temel koordinatlarını fiilen değiştirmenin şiddetli eylemi vardır. Bu son türden şiddetin meydana gelmesi için, bu meydanın da, duygusuz reddinde baştan sona şiddetli olan bir jest aracılığıyla, içinde -Mallarme’den alıntı yaparsak- rien n’aura eu lieu que le lieu, meydan dışında hiçbir şeyin meydana gelmeyeceği saf bir çekilme jesti aracılığıyla açılmış olması gerekecektir.
Ve bu da bizi Melville’in Bartleby’sine döndürür. Onun “Yapmamayı tercih ederim” sözü kelimesi kelimesine anlaşılmalıdır: “Yapmamayı tercih ederim” diyor, “Tercih etmem (aldırmam)” değil – bu yüzden yine Kant’ın olumsuzla sonsuz yargı arasındaki ayrımına dönüyoruz. Efendi’nin emrini reddederek, Bartleby yüklemi olumsuzlamıyor; onun yerine, bir yüklem-olmayanı [yüklem-değili] onaylıyor: onu yapmak istemediğini söylemiyor; onu yapmamayı tercih ettiğini (istediğini) söylüyor. Biz, olumsuzladığı şeyin asalağı olan “direniş” ya da “protesto etme” politikasından, hegemon konumun ve onun olumsuzlamasının dışında yeni bir uzam açan bir politikaya böyle geçeriz. Günümüzün kamusal uzamında bu tür bir jestin çeşitlemelerini hayal edebiliriz: sadece şu apaçık “Burada yeni bir kariyer şansları var! Bize katılın!”a karşılık “Yapmamayı tercih ederim” değil; aynı zamanda “Kendi asıl benliğinizin derinliklerini keşfedin, iç huzuru bulun!”a karşılık “Yapmamayı tercih ederim”; ya da “Çevrenin nasıl bir tehlike içinde olduğunun farkında mısınız? Ekoloji için bir şey yapın!”a karşılık “Yapmamayı tercih ederim”; ya da “Çevremizde tanık olduğumuz bütün bu ırksal ve cinsel adaletsizlikler ne olacak? Daha fazla bir şeyler yapmanın vakti gelmedi mi?”ye karşılık “Yapmamayı tercih ederim.” Bu en saf haliyle eksiltme jesti, bütün niteliksel farkların saf bir biçimsel minimal farka indirgenmesidir…
Bartleby’ın tutumu sadece ilki, yani ikinci, daha “yapıcı,” yeni bir alternatif düzen oluşturma çalışmasına hazırlık olan o aşama değildir; bu tutum bu düzenin asıl kaynağı ve arkaplanı, onun kalıcı temelidir. Bartleby’ın çekilme jesti ile yeni bir düzenin oluşumu arasındaki fark -yine ve son kez- paralaks farkıdır: yeni bir düzen kurmaya yönelik çok çılgın ve bağlanımlı etkinlik, onun içinde sonsuza dek yansıyan, altta yatan bir “Yapmamayı tercih ederim”le desteklenir – ya da, Hegel’in diyebileceği gibi, devrim sonrası yeni düzen kurucu jestini, Eskiyi silip süpüren yıkıcı öfke patlamasını olumsuzlamaz; o sadece bu olumsuzluğa beden verir. Yeniyi hayal etmenin güçlüğü Bartleby’ı iktidarda hayal etmenin güçlüğüdür. Bu yüzden süperego-paralakstan Bartleby-paralaksa hamlenin mantığı çok kesindir: bu bir şeyden hiçbir şeye hamledir, yani iki “bir şey” arasındaki yarıktan bir şeyi hiçbir şeyden, kendi yerinin boşluğundan ayıran yarığa hamle. Yani: “devrimci bir durumda,” tam olarak, kamusal Yasayla onun müstehcen süperego eki arasındaki yarığa ne olur? Olan şey, bir tür metafiziksel birleşme içinde, yarığın basitçe ortadan kalkması, bizim de sadece, herhangi saklı bir müstehcen ekten yoksun kalmış olan toplumsal yaşamın kamusal bir düzenlemesini elde etmemiz değildir. Yarık kalır, ama yapısal bir minimuma indirgenir: toplumsal düzenlemeler kümesi ile onların namevcutluğunun boşluğu arasındaki “saf” farka. Başka deyişle, Bartleby’ın jesti, yeri bütün o müstehcen süperego içeriğinden boşaltıldığı zaman, Yasanın ekinden geriye kalan şeydir.
Paralaks kitabından, çev. Sabri Gürses
İngilizcesi:
We all know the pop-psychological notion of “passive-aggressive behavior,” usually applied to a housewife who, instead of actively opposing her husband, passively sabotages him. And this brings us back to where we began: perhaps we should assert this attitude of passive aggression as a proper radical political gesture, in contrast to aggressive passivity, the standard “interpassive” mode of our participation in socio-ideological life in which we are active all the time in order to make sure that nothing will happen, that nothing will really change. In such a constellation, the first truly critical (“aggressive,” violent) step is to withdraw into passivity, to refuse to participate—Bartleby’s “I would prefer not to” is the necessary first step which, as it were, clears the ground, opens up the place, for true activity, for an act that will actually change the coordinates of the constellation…
Violence is needed—but what violence? There is violence and violence: there are violent passages à l’acte which merely bear witness to the agent’s impotence; there is a violence the true aim of which is to make sure that nothing actually changes—in a Fascist display of violence, something spectacular should happen all the time so that, precisely, nothing will really happen; and there is the violent act of actually changing the basic coordinates of a constellation. In order for the last kind of violence to take place, this very place should be opened up through a gesture which is thoroughly violent in its impassive refusal, through a gesture of pure withdrawal in which —to quote Mallarmé— rien n’aura eu lieu que le lieu, nothing will have taken place but the place itself.
And this brings us back to Melville’s Bartleby. His “I would prefer not to” is to be taken literally: it says “I would prefer not to,” not “I don’t prefer (or care) to”—so we are back at Kant’s distinction between negative and infinite judgment. In his refusal of the Master’s order, Bartleby does not negate the predicate; rather, he affirms a nonpredicate: he does not say that he doesn’t want to do it; he says that he prefers (wants) not to do it. This is how we pass from the politics of “resistance” or “protestation,” which parasitizes upon what it negates, to a politics which opens up a new space outside the hegemonic position and its negation.We can imagine the varieties of such a gesture in today’s public space: not only the obvious “There are great chances of a new career here! Join us!”—“I would prefer not to”;but also “Discover the depths of your true self, find inner peace!”—“I would prefer not to”; or “Are you aware how our environment is endangered? Do something for ecology!”—“I would prefer not to”; or “What about all the racial and sexual injustices that we witness all around us? Isn’t it time to do more?”—“I would prefer not to.”This is the gesture of subtraction at its purest, the reduction of all qualitative differences to a purely formal minimal difference…
Bartleby’s attitude is not merely the first, preparatory, stage for the second, more “constructive,” work of forming a new alternative order; it is the very source and background of this order, its permanent foundation. The difference between Bartleby’s gesture of withdrawal and the formation of a new order is—again, and for the last time—that of parallax: the very frantic and engaged activity of constructing a new order is sustained by an underlying “I would prefer not to” which forever reverberates in it—or, as Hegel might have put it, the new postrevolutionary order does not negate its founding gesture, the explosion of the destructive fury that wipes away the Old; it merely gives body to this negativity. The difficulty of imagining the New is the difficulty of imagining Bartleby in power. Thus the logic of the move from the superego-parallax to the Bartleby-parallax is very precise: it is the move from something to nothing, from the gap between two “somethings” to the gap that separates a something from nothing, from the void of its own place. That is to say: in a “revolutionary situation,” what, exactly, happens to the gap between the public Law and its obscene superego supplement? It is not that, in a kind of metaphysical unity, the gap is simply abolished, that we obtain only a public regulation of social life, deprived of any hidden obscene supplement. The gap remains, but reduced to a structural minimum: to the “pure” difference between the set of social regulations and the void of their absence. In other words, Bartleby’s gesture is what remains of the supplement to the Law when its place is emptied of all its obscene superego content.
Geri bildirim: Uzakın Nüve — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER