Merdivenler ve Felsefe: Bağlam ve Kapsam — Işık Barış Fidaner

🫣🙃😏 Hypocritique 🫣🙃😏

The Ladder: Philosophers of Context vs. Philosophers of Scope

Bir şekilde filozof olduysanız, sizi bu noktaya getiren merdiveni ya seversiniz ya da sevmezsiniz. Ya bağlamınızın (merdiveninizin) tanımsız dolaşıklığıyla kendinizi barıştırmayı seçersiniz, ya da onunla savaşmayı yani onu iyi-tanımlı bir kapsam halinde sindirmeyi denersiniz.

O merdiveni seviyorsanız insanlar size kıta filozofu diyecektir, psikanaliz ve iğdişten haberiniz vardır:

İğdiş şu demektir: Keyfiyet reddedilmelidir ki arzu yasasının tersine merdiveninde ona ulaşılabilsin. (Jacques Lacan, Écrits)

Yok eğer merdiveni sevmiyorsanız, “analiz” kelimesini bir savaş ganimeti gibi cebe indirirsiniz ve sizi bu noktaya getiren Freudcu merdiveni itip devirirsiniz, sonra da kendinize analitik filozof dersiniz:

Önermelerim şu yolla açıklama sağlar: Beni anlayan biri sonunda onları anlamsız bulacaktır, öteye tırmanmak için onları –birer basamak olarak– kullanmıştır. (Yani merdivenle yukarı çıktıktan sonra merdiveni itip devirmelidir.) Bu önermeleri aşmalıdır, böylece dünyayı doğru düzgün görecektir. (Ludwig Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus)

Bu iki kategoriye bağlam filozofları (merdiveni tutanlar) ve kapsam filozofları (merdiveni itip devirenler) demek daha uygundur. İkinci kategori birinci kategoriden “analiz” kelimesini araklar ve birinci kategorinin bedenini hayali bir “kıta” (continent) altında tecrit etmeye kalkışır. Felsefenin bağlamını bir kapsam halinde sindirmeye hiçkimsenin tahayyülü yetmeyeceği için bu sözde-analitik girişimin nihai sonucu kendini tutamamak olur (incontinence): En sonunda elde kalan şey (dünya-yuva) Avrupa’dan bir mektup (letter) değildir, (dünya-semptom) Nevropa’dan bir sürgüdür (latcher) [1].

Kapsam filozofları “analitik” değil eleştirel filozoflardır. Merdivenin gerçekliğini inkar etmeyi (onu rüya, şaka, kaza, mastürbasyondan ibaret, vb. saymayı) tercih etmelerinin nedeni tam da bağlam filozoflarına ait ve sahiden analitik olan eserlerle yüzleşince gark oldukları esprit d’escalier‘dir (staircase wit), yani iyi dinleyemeyip hazırcevap olamayınca sonradan merdivende jetonun düşmesiyle huzursuz olmak [2]:

Bana göre herhangi bir rüyada “Ne de olsa bu bir rüyadan ibaret” diyen horgörgülü eleştirel yargının belirdiği an, tek gözü açık uyuyan (tilki/tavşan uykusu çeken) sansürlemenin fark etmeden geçmesine müsaade etmiş bulunduğu bir rüyaya gafil avlandığını idrak ettiği andır. Artık onu baskılamak için çok geç kaldığı için sansürleme bu tabire başvurarak kendisinde uyanan kaygı veya sıkıntı hissine karşılık veriyordur. Bu tabir ruhsal sansürlemenin esprit d’escalier durumuna düştüğünü gösterir. (Düşlerin Yorumu)

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “The latcher from the world-symptom Neurope”

[2] Bkz “From hypo-critical reason to hippo-queery-tickle reason: Just a dream → A just dream → Adjust dream”, ayrıca bkz “O Yar Benim Yahut Oyar Beni”, “Dinimden çıkıyorum” REM, “Rüya işinde mantık ve mantıkdışı” John Sallis, “Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam”