“Hegel’i Özgürleştirmek: Sentez, Tarih ve Whitman Örneği” makalesinde Russell Sbriglia Whitman’ın hatalı Hegel algısını ele alarak Todd McGowan’ın Hegel Ardından Özgürleşme kitabında yaptığı düzeltmeyi destekler. Bu yazıda Sbriglia’nın makalesinde söylenmeden kalan kimi noktalara işaret etmek istiyorum.
Hatırlayın: Hegel’e göre tarihin sonu Avrupa’dır, oysa Whitman’ın Hegelciliğine göre tarihin sonu Amerika’dır. Yani Whitman özgürlük ve modernleşmenin asıl yeri olan Avrupa’nın ehemmiyetini bastırarak kendi ihtişamlı ve şairane Amerika imgesine doğru “kaydırır/taşır” (displace). Ama bu “taşıma” işinde bir de yoğunlaşma sahnelenir: Whitman’ın Avrupa’nın ruhsal değerini Amerika’ya “taşıması” tarihsel bir olgu olarak nüfus ve medeniyetin Avrupa’dan Amerika’ya “taşınması” ile örtüşür. Tarihsel “taşınma” böylece Whitman’ın ruhsal “taşımasını” tözlendirir ve onun şairane kuvvetini ve başarısını körükler. Tabi bastırılan bu öğe bir yerde geri dönmelidir ama nerede?
Bastırılan Avrupa’nın geri döndüğü yer burnumuzun dibindedir, şiirin adındadır: Whitman “Hindistan’a geçiş” saydığı Amerika’yı Avrupalı sömürgeciler nazarında görüyordur, bu da onun asıl ben idealinin Amerika değil Avrupa olduğunun kanıtıdır. O halde Amerika’ya düzdüğü methiyeler aslında ihtişamlı bir ideal ben inşa edilmesi suretiyle Avrupalı ben ideali konumunu saklamaya yönelik beyhude bir çabadır. Whitman’ın “taşımasıyla” başardığı büyük şairane yoğunlaşma (taşıma suyla döndürdüğü değirmen) nedeniyle bu muhakeme aynı zamanda bütün Amerika methiyeleri için de geçerlidir, popüler tahayyülde yer eden “Amerika’yı yeniden yükseltelim” gibi güncel örnekler de dahil. Amerikan Rüyası imgesel bir yabancılaşmadır, eksiklik ve arzunun asıl yeri olan Avrupa’nın ehemmiyetini saklamak için tamlık taslıyordur [1].
Dahası, Amerika’ya “Hindistan’a geçiş” diyen Whitman’ın gizli özdeşim noktası Avrupa’nın bilgeliği ve öngörüsü değil, aptallığı ve eksikliğidir. Slavoj Žižek’in “Amerikan Yerlisi” arkadaşını hatırlayın, “Indian” sıfatını tercih ediyordu (Kızılderili anlamında “Hintli”) çünkü en azından bu isim “beyaz adamın aptallık abidesiydi”. Avrupalı sömürgecilerin para ve kaynak dökerek ummanlar aşmasının nedeni Whitman’ın şiirinde ima edildiği gibi “Hindistan”a dair derin bir bilgeliğe mazhar olmaları değildi, aksine Hint tüccarların çeşit çeşit mallarına bakıp fetişçi büyülenme yaşayacak kadar aptal olmalarıydı [2].
Whitman’ın şiirinin adı, Amerikan gerçekliği sayesinde “Hindistan”a dair Avrupai dilek ve hayallerin tatmin edilmiş olduğunu iddia ediyor gibidir. Ama bu iddianın geçerlenmesi Avrupai eksikliğe yaslanmaya mecbur kaldığı ölçüde Whitman’ın asıl özdeşim noktası “Hindistan”a dair fetişçi büyülenmenin tesiriyle ummanlar aşmaya kendilerini adayacak kadar aptal olan Avrupalı sömürgecilerden oluşan tuhaf ben ideali olmaya devam eder [3]. Ama Whitman bu tuhaf Avrupai özdeşim noktasını sürekli saklamalıdır ki “Amerika” adına tamlık taslamaya devam edebilsin. Yüksek şairane başarısı sayesinde Whitman Amerikan yabancılaşmasıyla yoğurulduğu için bu muhakeme Amerikan Rüyası imgelerinde yabancılaşan herkes için geçerlidir.
Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner
Notlar:
[1] Bkz “İmgesel Yabancılaşma (Tamlık Taslama) ile Simgesel Yabancılaşma (Tamamlık Taslama)”
[2] Bkz “İmam imandır, Umman ummamdır”
[3] Ek-sik dev-am eder: “Sanata devam” Slavoj Žižek, “Eksikliği dolgulayan ek-Bir (le plus-Un)” Slavoj Žižek
Geri bildirim: The European lack lies under the American Dream — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis
Geri bildirim: Seyyar Çakıcı — derleme | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Sanata devam — Slavoj Žižek | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Eksikliği dolgulayan ek-Bir (le plus-Un) — Slavoj Žižek | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Mutluluk arayışı mı? — Slavoj Žižek | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Sinem Atik — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Sine Mat — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER