Bilişsel İşçi ve Terhane İşçisi: İki Yakayı Bir Araya Getiren Sermaye — Slavoj Žižek

Günümüzde üretim süreci Marx’ın öngörmediği ikili bir biçime bürünmüştür:
1) “Özgürlük alemi” [keyfiyet] “bilişsel iş” alanıdır.
2) “Gerekler alemi” [lüzum] maddi üretim alanıdır.

İki yaka fiziken ayrı tutulur, hatta çoğu zaman aralarına ülke hudutları girer. Bir yanda Negri’nin kıstasını örnekleyen “postmodern” şirketler vardır (“ifade verici çokluklar” : dolaysızca can tarzları üreten özgür/serbest/başıboş topluluklar falan filan); öbür yanda tam otomasyonun yanına bile yaklaşamayan maddi üretim süreçleri vardır, “Fordcu” katı emek örgütlenmesiyle işleyen terhaneler vardır (sweatshop): Çoğu zaman dünyanın harfiyen öbür ucunda bulunan bu terhanelerde binlerce işçi bilgisayar veya oyuncak montajı yapar, muz veya kahve toplar, madenlerde kömür veya elmas çıkarır, vesaire.

Bu ikisini buluşturacak hiçbir “erekleniş” yoktur, terhanelerin gün geçtikçe azar azar “bilişsel işlerin” özgür/serbest/başıboş ortamına katılmasını beklemeyiz [1]. Uluslarası taşeronluk sistemi istisna değil kaide olduğu için iki tarafın yüzyüze gelmesi bile mümkün olmaz: İki yakayı bir araya getiren ve “dolaylayan” kritik öğe, sermayedir.

Her yaka açısından karşı yaka Sermaye kılığına girer [2]: Terhanedeki kalabalıklara göre Sermaye “bilişsel iş” çıktılarını maddeleştirmek adına onları çalıştıran güçtür; “bilişsel işçilere” göreyse Sermaye onların çıktılarını maddi üretim için kullanmaktadır [terane].

Negri’nin gözardı ettiği bu ikilik nedeniyle Sermaye henüz tam anlamıyla asalak değildir, hâlâ üretim örgütlenmesinde kilit bir rol oynar: iki yakayı bir araya getirir.

[1] ç.n. İki yaka “azar azar” birleşmez çünkü biri azıtırken öbürü azarlanır.

[2] ç.n. Nereden gelirse gelsin bütün taleplere Sermaye aynı cevabı verir: Ben karşının taksisiyim.

Kayıp Davaları Savunarak’tan

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Bilişsel İşçi: Robot Maymun Mucizesi”, “Lüzum ve Keyfiyet”, “Korsan Bildiri” Rage Against the Machine

thriving economy: drive-in economy
gelişen ekonomi: gelişene kon, e mi?