Bir yetişkinin kendine ve başkalarına atfettiği hayalleri bir çocuğun gelişen benliğine yatırması (depositing), nesillerarası iletimin özgül bir türüdür; bilindik özdeşim kavramıyla yakından ilintili olsa da kimi bakımlardan özdeşimden epey farklıdır.
Özdeşimde asıl etkin taraf çocuklardır; çocuk (çoğu zaman bilinçdışı yollarla) yetişkinlerin kimi yönlerini alır ve kimi işlevlerini üstlenir, aldıklarını hazmeder ve sahiplenir. Sağlıklı ve sağlıksız özdeşimler olabilir.
Yatırımda ise yetişkin kendine ve başkalarına atfettiği hayalleri çocuğun gelişen benliğine etkince ittirmektedir. Başka bir deyişle, o yetişkin o çocuğu çoğu zaman bilinçdışı yollarla kendi ruhuna ait kimi hayallerin haznesi olarak kullanmaktadır. Çocuk hazneye dönüşünce bütünüyle edilgenleşmese bile, yüklenen hayallerin ve onlara eşlik eden işlevlerin aktarım sürecini başlatan taraf çocuk değil yetişkindir.
Yatırım kavramının örneklerinden birisi “ikame çocuk” denen fenomendir. Diyelim ki bir anne çocuğunun hayalini içselleştirdikten sonra çocuk üç yaşında aniden ölüvermiş olsun. Anne bu hayali ikinci çocuğunun gelişen benliğine yatırır, zaten o da muhtemelen ilk çocuk öldükten sonra doğmuştur.
İkinci çocuk, ikame çocuk, ölü kardeşle hiçbir şey yaşamış değildir, kayıp çocuğa dair hayaller onda hiç bulunmaz. Anne ise ölü çocuğun hayalini elinde tutar ve ikinci çocuğa ölü çocuğu “canlı” tutan bir hazne muamelesi yapar. Dolayısıyla anne ikinci çocuğa ona yaptığı yatırımı koruyup kollayacak kimi benlik görevleri yükleyecektir.
Elbette ikame çocuklar da onlara ittirilen bu hayallerle başa çıkabilmek için kendilerine özgü benlik işlevleri geliştirirler. Mesela ikame çocuklar yatırılan bu hayalleri geri kalan öz-temsillerinin içine yedirerek hazmetme işiyle meşgul olacaklardır. Bazen bunu becerirler, bazen de beceremezler.
Bazı yetişkinler kendilerine dair travmatik hayallerini (kimi zaman travmada rol oynayan diğer kişilerin hayalleriyle birlikte) çoğu zaman etkince ama bilinçdışı yollarla bakım verdikleri çocukların gelişen benliklerine ittirebilirler. Bu travmatik hatıralar yetişkinlere aittir; hazne yapılan çocuklar o travmayı hiç yaşamamışlardır. İnsan hatıralarını bir başkasına iletemez, ama bir yetişkin kendi travmatik hayallerini bir çocuğun benliğine yatırabilir.
Yatırımcı bu yatırım eylemiyle kendi sıkıntılı hayallerini bir başka kişide dışarmış olur [dışlayarak içermiş olur]. Burada amaç, sıkıntılı hayallerle bağlaşık ruhsal çatışkı ve kaygıların hafif veya ağır yükünü taşımaktan kurtulmaktır. Böylece hazne olan çocuğa öz-temsil ve kimlik algısına nüfuz eden psikolojik “genler” verilmiş olur.
Sıkıntılı hayallerini çocuğa yatıran yetişkin yine çoğu zaman bilinçdışı yollarla bu çocuğu ona yapılan yatırımı koruyup kollayacak görevler üstlenmeye yöneltecektir. Bazen yatırımcı çocuğu şunu veya bunu yapmaya yöneltir veya şu veya bu karakter özelliği geliştirmeye yöneltir, burada amaç çocuğun taşımakta olduğu yükü değiştirmek veya iyileştirmektir. Yetişkin ilk başta kendisine ait olup şimdi çocukta “dışarılmış” bu şeyleri “denetliyordur” adeta.
Çocukken onlara yatırılan hayallerin haznesi olan bireyler analize geldikleri takdirde analiz süreci ve iyileşme karşısında gösterdikleri direnç eninde sonunda bu hazne işlevini terk etme olasılığı ile yüzleşme gereğine odaklanacaktır, bu şartları biraz olsun etkilemek ve kendi mevcut kimlik duyularını değiştirmek gündeme gelecektir.
İnsan kendi benliğine yatırılan bu yükü etkileyebildiği veya ıskartaya çıkarabildiği zaman (discard) kişisel kimlik değişikliğinden dolayı kaygılanmaya başlar, yatırımcı anne veya bakıcı temsiliyle bağlantıyı kaybetmekten ve hatta yatırımcıyı psikolojik anlamda “öldürmekten” korkmaya başlar. Böylece iyileşme karşısında direnç belirir.
Psikanaliz sürecinde bunlar yaşandığı zaman nesillerarası iletim kavramı elle tutulur hale gelir. Düşmanlarının travmatize ettiği kitlesel gruplarda çocukların hepsi veya çoğu bu iletimleri paylaşır.
Kimlik Adına Öldürmek’ten
Türkçesi: Işık Barış Fidaner
Hazne… Hazine!
Haz ne? Hazin ne?
Bkz “Falanca adına öldürmek” Rage Against The Machine
Geri bildirim: Animalistikrar — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Habbe kubbenin huzmesini hazneye getirir — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER