Sevgiyi tözlendiren nefret-bilmezliktir — Işık Barış Fidaner

Bana göre Žižek’in en afallatan tezi şudur:

Erkeğin heteroseksüel aşkı aslında homoseksüeldir, kadının kadın kılığına girmiş bir erkek olduğu düşlemi ile ayakta tutulur. (Kendini Tutamayan Boşluk)

Bu tez harfiyen okunursa erkeğin kadına heteroseksüel aşkı diye bir şey olamaz, çünkü erkek kadının penisli olduğunu düşlüyor olmalıdır. Žižek’in Lacancı öncüllerini izlediğim için iki cinsiyetin cinsel münasebeti becermesinin bünyevi imkansızlığını kabul ederim ama bu durum onların sahiden aşık olmaları mümkünatını çürütmez. O halde erkek kadını neden kadın olarak sevemesin ki? Neden illa onda olmayan bir penisi düşlemesi gereksin ki?

Žižek bu tezi harfiyen okur: Bilmeden travestiye aşık olan erkeğin önceden düşlüyor olması gereken penisle yüzleşince şok olduğu filmlerden örnekler verir. Bense bu tezi mecazen okumaya meyilliyim: Aşığın düşlüyor olduğu varsayılan şey harfiyen penis değildir, Fallustur.

Lacan Encore‘daki (sayfa 90) şemada Fallusu İmgesel ile Gerçek arasına konuşlandırır. Fallus böylece Simgeselde yer alan fallik imleyenden ayırt edilmiş olur [1].

Fallus, Hayal edilen bir Şeyin Gerçekleşmesindeki başarısızlığın hüsranıyla ilgilidir (her iki anlamda: ‘gerçekleşmede başarısızlık’ ve ‘gerçekleşme sonucunda başarısızlık’), fallik imleyen ise bu Fallus gerçekliğini simgeleme girişimidir (ki o da başarısız kalır). Lacan’ın üç temel tutkusuna gelirsek: Fallus hüsranla ilişkilenen nefretin gerçekliğini temsil eder, sevgi ve bilmezlik ise Fallusu fallik imleyene bağlar; sevgi S(Ⱥ)’nın sahiliğiyle ilişkilenir, bilmezlik ise objet a suretiyle ilişkilenir [2].

Şimdi Žižek’in diğer tezini anımsayalım: “Dişil kılık değiştirme sadece ve sadece boşluğu saklar.” Bu boşluk S(Ⱥ)’nın sahiliğine atıf yapar. Yani erkek kadına ait bir Fallusun gerçekliğini düşlüyordur, oysa kadında sadece ve sadece boşluk vardır. Buna göre nihai hakikat Ötekinin eksikliğidir.

Bu tez benim aklıma yatmıyor. Zaten Lacan’ın yukarıdaki şemasına da uymuyor: Şemaya göre simgesel düzenin kör noktasında Fallus bulunur, Ötekinin eksikliği bulunmaz. Bu yüzden Žižek Mutlak Geritepme‘de bu şemayı değiştirmiştir: S(Ⱥ)’nın yerine boş özneyi koymuştur, Fallusun yerine de S(Ⱥ)’yı koymuştur çünkü simgesel düzenin kör noktasına S(Ⱥ)’yı oturtmak istemiştir [3].

Bu tezi Lacan’ın şemasına göre tersyüz edersek daha akla yatkın bir versiyon elde ederiz: Erkeğin heteroseksüel aşkı S(Ⱥ)’nın sahiliği olan boşluğa yönelmiştir, oysa gerçekte kadının kılık değiştirmesinin arkasında bir Fallus vardır, erkek de bu Fallusla dolaylı yoldan (objet a suretinin bilmezliği üzerinden) ilişkilenmektedir [4]. O halde dişil kılık değiştirmenin arkasında Fallusun gerçekliği bulunur, boşluğun sahiliği değil. Boşluk, aksine, dişil bir tuzaktır.

Erkek Fallusun (nefretli) gerçekliğini bilmezden geldiği ve dişil sahiliğe (sevgi uyarıcı boşluğa) kendini teslim ettiği ölçüde heteroseksüel aşk başarılı olur. Žižek’in heteroseksüel aşkın homoseksüel olduğu tezinde eğer insanı afallatan bir güç varsa, erkeğe kadını sevebilmek için bilmezden geldiği Fallusu anımsattığı içindir.

Arkadaşların önce birbiriyle küfürleşip sonra bunu bilmezden gelmesi gerektiğine dair Žižek’in anlattıkları da bunu destekler: Sevgiyi tözlendiren nefret-bilmezliktir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Fallus’un Saçmantığı”

[2] Bkz “Eril ile Dişil: Sahilik, Gerçeklik ve Suretler”

[3] Bkz “The Void, The Hole Void, Nothing But The Void”

[4] Kadının kılık değiştirmesinin arkasındaki Fallusun ona ait olmadığına işaret etmek mühimdir. Kadını bedenlendirmeye mecbur bırakıldığı çelişkiden dolayı suçlamak kadın kırımına yol açan derin bir safsatadır.