Cinsel ‘İlişki’nin Ötesi — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın üçgen şemasındaki (Encore sayfa 90) üç öğe S(Ⱥ), objet a ve Fallus’tur [1]. Bu üçlünün merkez öğesi Fallus’tur çünkü simgesel düzenin kör noktasına oturmuştur, İmgesel ile Gerçek’in arasında durur [2]:

Sağ üstteki Fallus öznenin hep hüsran yaşadığı çelişki noktasıdır çünkü öznenin hayalleri orada ya gerçekleşir ya gerçekleşmez [3]. Bu hüsran kaçınılmazdır çünkü hayal edilen Şeyin gerçekleşmesi çoğu zaman gerçekleşmemesinden daha beterdir. İşte bu yüzden Fallus nefretin de merkezi olur [4]. Kadınlar bundan kötü etkilenir çünkü mevcut toplumsal cinsiyet rejimi kadınları erkeklerin hayallerine hapsolarak bu Fallus çelişkisini bedenlemeye yöneltir [5]. Deleuze’ün bir zamanlar dediği gibi “Başkasının hayaline hapsolduysan işin bitmiştir.”

Aynı toplumsal cinsiyet rejimi erkekleri simgesel düzen yoluyla yetkilenmeye yöneltir. Bu yetkilenme Fallus için fallik imleyeni (S₁) üretmekle gerçekleşir: Esas-İmleyen S₁‘i üretebilmek için diğer iki öğe S(Ⱥ) ve objet a bileştirilmelidir. Gelin bu işleme ‘de-separasyon’ diyelim çünkü gerçek ayrılma işleminin tersidir [6]. Peki bu bileşim nasıl gerçekleşir?

Fallus’u bedenleyen kadında Fallus’un hüsranlı varoluşu kendi başına çekici olmaz. Kadın erkeği çekebilmek için sevgi-uyaran bir sahilik görünüşüne bürünmelidir ve Ötekinin eksikliği S(Ⱥ)’nın ayırt edilişini üstlenerek bu işi becerir. Uç vakalarda kadın “her tikeldeki eksiklik” (McGowan) olarak Evrenselliği de bedenleyebilir [7]. Ama bu çekicilik henüz hayali bir etkiden ibarettir, sevgi henüz gerçekleşmiş değildir.

Kadının sevgisinin hakikati ancak erkek ona kendi diliyle karşılık verdiği zaman gerçekleşebilir; başka bir deyişle, kadının sevgisi erkeğin bilmezliğini bedenleyen suretlerle desteklenebildiği zaman. Bu ‘de-separasyon’ işlemi onların sevgi hakikati ile bilmezlik suretleri arasında sihirli bir ilinti kurar, böylece onların hüsran gerçekliğini saklar. Sevgilerinin hakikati ‘anlam kazanır’ (meaningful) ve bilmezlik suretleri ‘anlamlı gelir’ (make sense), böylece S(Ⱥ) ve objet a bileşerek Esas-İmleyen S₁‘i kurar. O çift bir yetki-beden kompleksi teşkil eder [8].

Fallik imleyen S₁‘in fetişçi etkisi hüsran ve nefret odağı Fallus’u saklama işlevi görür. Buna ‘ilişki’ denir: İlişki sayesinde kadın erkeğin ‘anlamlı gelişine’ (suret değerine) bağlanarak ‘anlamlılık’ (hakikat değeri) kazanabilir; erkek de diğer Esas-İmleyenleri çürüteceği varsayılan kadının ‘delil’ine tutunarak Esas-İmleyen olduğunu ‘ispatlayabilir’ [9].

S₁‘in fetişçi etkisini aşmak isterlerse Fallus’tan kaçınmak yerine onu katetmeleri de mümkündür. Üçgenin tamamı (S(Ⱥ), objet a, Fallus) semptomu oluşturur. Semptom katedildiği zaman hakikatin suretlerle sihirli ilintisi bozulur ve suretler aracılığıyla ‘anlamlı gelen’ hakikatin ‘anlam kazanması’ yerine sahi sahiliğin anlamsız imletimine varılır [10].

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Gerçekliğin Taşı, Sahiliğin Kağıdı, Suretlerin Makası”

[2] Bkz “Sevgiyi tözlendiren nefret-bilmezliktir”

[3] Bkz “The Contradiction About Contradiction”

[4] Bkz “Fallus’un Saçmantığı”

[5] Bkz “Fallus’un Katedilmesi”

[6] Žižek ayrılmayı şöyle tarif eder: “Esas-İmleyen’de objet a imleyici işlevle birleşmiştir, objet a Esas-İmleyen’e halesini veren gizemli je ne sais quoi‘dır (nedir bilinmez‘dir); objet a imleyici uzaydan çıkarıldığında, yani S₁ ve objet a birbirinden ayrıldığında ise, S₁, S(Ⱥ)’ya dönüşür – bu ayrılma yoluyla, S₁ bütün acınası iktidarsızlığı ile, eksikliğin salt dolgusu olarak görünür.” (Cinsiyet ve Başarısız Mutlak) Ben buna ‘gerçek ayrılma’ diyorum, bkz “Simgesel Ayrılma ile Gerçek Ayrılma”

[7] Bkz “Eril ile Dişil: Sahilik, Gerçeklik ve Suretler”

[8] Bkz “Yetki-Beden Kompleksi”

[9] Bkz “İspat erildir, delil dişildir”

[10] Bkz “Sahi Sahiliğin Anlamsız İmletimi”