Hegel’de Diyalektik Dramatizasyon: Örnekleyerek Devirmek — Slavoj Žižek

Ruhun Fenomenolojisi‘nde (Hegel) “Efendilik ve Kölelik”, “Mutsuz Bilinç”, “Kalbin Yasası”, “Mutlak Özgürlük” gibi başlıklar soyut teorik konumlardan ibaret değildir; bunların her birisi teorik bir konumun “varoluşsal dramatizasyon”undan üreyen bir fazlalığı adlandırır: “Dramatizasyon” teorik konumun örtük önvarsayımlarını açığa vurarak onu boşa düşürür.

Özne “dramatize ettiği” konumda konuşulmadan kalan şeyleri tezahür ettirir, o konumun kendi tutarlılığını koruyabilmek için konuşmaktan kaçınmaya mecbur olduğu şeyleri tezahür ettirir. Yani “dramatizasyon” bir teorik konuma tutunan öznenin gözardı ettiği konumsal şartları dışavurur: her “bilinç figürü” bir konumun saklı hakikatini sahneler (“figürasyon”), her “bilinç figürü” böyle bir histeri tiyatrosuna gerek duyar.

Teorik Kavram ile onun örneklemesi arasında kurulan klasik idealist ilişkinin bu dramatizasyon mantığıyla nasıl devrildiğini kolayca görebilirsiniz: Bir sahneleme sahnelediği Fikrin kusurlu bir örneklenişinden ibaret değildir kesinlikle; bilakis sahnelemeyle üretilen “örnekler” saçmantıklı yollarla (paradoxically) tam da örnekledikleri Fikri devirirler. Hegel olsa şöyle derdi: Bir örneğin örneklediği Fikir bakımından kusurlu oluşu bizzat o Fikrin kusurlu olduğunu gösteren bir endekstir.

Slavoj Žižek, Zira Onlar Ne Yaptıklarını Bilmiyorlar‘dan (1991)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

BSM’nin diyalektik materyalizm hocası aynı fikirde değil:

Verilen örneklerin hangi amaca hizmet ettiğini anlamayıp verilen örnekler üzerinden felsefeyi derinleştirmeye çalıştırdığımızda [sic] buradaki kalktığımız ilkelerden çok farklı sonuçlara gidebiliriz. Bak bu kısım gerçekten önemli. Yani örnekler üzerinden felsefi argümantasyona olduğunca girmemek bizi bu ilkelerin ana hattında tutacaktır. Bir konuyu açıklamak için verilen simgesel örnekler üzerinden felsefi akıl yürütmeler, felsefi argümantasyonlar, felsefi sorular kurmaya başladığımız andan itibaren bu örneklerle (bu örnekler bir soyutlama biçimiydi), olgu arasındaki bağı zedelemiş oluyoruz. Bir örnek vereceksek, bir akıl yürütme yapacaksak, aynı olayla ilgili başka bir soyutlama biçimi kurarak yapmamız gerekiyor, bunu derinleştirerek değil. Çünkü gerçekten özellikle de diyalektik materyalizmin yorumlanmasının sürecinde böylesi inanılmaz hatalar, inanılmaz… yani çarpıtma demek istemiyorum ama gerçekten büyük hatalar yaşanmamış değil.

diyalektik diyalbiçtik                 biz diyalektik siz diyalekmeyin