Bir başkası olsa(ydı), o olmaz(sa)/gerekir(di) — Jacques Lacan

Faydacılığın şundan başka hiçbir anlamı yoktur: Eski sözcüklerin gördükleri işlevleri düşünmeliyiz, bizim için hâlâ gördükleri işlevleri düşünmeliyiz. İşte o kadar. Sözcükleri kullanınca başımıza gelenlere şaşırmamalıyız.

Peki sözcükler ne diye kullanılır? Olması gereken keyfiyet olabilsin diye kullanılır.

Ancak [hemseslenme/muğlaklık] sayesinde/yüzünden herşeyi hatırlayamam:
— ‘Olması gereken’ ile ‘olmaz/gereken’ sesteştir (qu’il ne faudrait pas).
— ‘Olması gereken keyfiyet’ ‘olmaz/gereken keyfiyet’ diye okunmalıdır (memnuniyet → memnu niyet).

Evet burada size pozitif bir şey öğretiyorum, yalnızca yadsımayla ifade edilebilen bu şey neden diğer şeyler gibi pozitif olmasın ki?

Gerekli –size önerdiğim kip tanımına göre– durmadan… ne yapar? yazılır. Bu tanımlarla kipleri en az dört kategoriye ayırabiliriz. O tanımları daha sonra anlatacağım ama şimdiden biraz başlayalım.

‘Durmadan atlanan (yazılmayan)’ tanımlı bir kiptir ve gerekliliğin zıttı saydığınız kip değildir, yani olumsallık kipi değildir.

Ancak farzedin ki gereklilik imkansızlığa kavuşur, ‘durmadan atlanan (yazılmayan)’ da bu kavuşumu ifade eder.

İşte durmadan yazılan o gerekliliğin ürettiği, olmaz/gereken keyfiyettir. O da cinsel ilişkinin olmayışına eşlik ederek fallik işlevi tözlendiren şeydir.

Şimdi metin düzeyine dönelim. ‘Olmaz/gereken’ yerine ‘olmasa/gereken’ dersek şart kipi belirtir, ‘eğer/öyleyse’ gibi kullanabiliriz:

O olmasa(ydı) daha iyi olur(du).

İkinci kısım şart kipi altındadır. Maddi gerektirme budur, Stoacıların da fark ettiği gibi mantıkta olabilecek en sağlam yapı budur.

Peki olmasa/gereken keyfiyeti nasıl ifade edeceğiz? Şöyle değil mi:

Fallik keyfiyetten başka bir keyfiyet olsa(ydı), o olmaz/gerekir(di).

Hoş oldu. İşte böyle eski sözcükleri çok iyi kullanmalısınız, aptalca gelse de dibine kadar kullanmalısınız. Faydacılık budur. İşte bu faydacılık Platon ve Aristo’dan beri insanları meşgul eden evrensellere dair eski masallardan insanları kurtaran dev bir adım atmayı sağlamıştır, ortaçağ boyunca süren bu meşguliyet Leibniz’i hâlâ boğuyordu, o kadar boğuyordu ki Leibniz’in bu kadar akıllı olabilmesi şaşırtıcıdır.

Bir başkası olsa(ydı), o olmaz/gerekir(di).

İyi dinleyin! ‘O’ neye atıf yapar? ‘Bir başkası’ndaki ‘başkası’na mı atıf yapar yoksa ‘bir’e mi atıf yapar? Burada söylediğim şeyin zemini maddi gerektirme düzeyidir, çünkü ilk kısım fol bir şeyi bildirir:

Bir başkası olsa(ydı)…

Fallik keyfiyetten başka hiçbir keyfiyet yoktur, olsa olsa kadının hakkında tek kelime etmediği… belki de onu bilmediğinden… herhalde onda tamamsız kaldığından…

Bir başkası olduğu foldur, ama bu onun ardından gelen cümleciğin sahi olmasına engel değildir, yani onun olmaz/gerekmesine engel değildir.

Bunun dosdoğru olduğu besbellidir. Sahinin foldan çıkarsanması geçerlidir. Gerektirme işler. Kabul edilemez olan yalnızca sahinin foldan türetilmesidir. Ne mantık ama!

Stoacıların bütün bunları kendi başlarına bulabilmiş olmaları şaşırtıcıdır. Bu gibi şeylerin keyfiyetle alakasız olduğunu sanmayın. Bu alakayı anlamak için sözcükleri mantığa kazandırmamız yeterlidir.

Bir başkası olduğu foldur.

Yine de bu hemseslenmeme engel değil, bu sefer şart kipi yerine yadsımadan başlayalım:

O olmazsa/gerekir(di).

Farzet ki bir başkası olsun… Ama yok(tur) ki!

Ancak o yok(tur) diye –’olmaz/gereken’ bu yokluğa bağlı olduğundan– ilk baştaki keyfiyeti satırlayan cellat tereddüt etmeyecek. O ilk baştakinin olması gerekir, olmaz, olamaz –suçluluk duyar–, olduramamıştır başkasını.

Seminer 20

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Olması gerekir: S₁ ⇒ S₂
Olmaz/gerekir: ~S₁ ∨ S₂ 
Bkz “Mantıksal gerektirmenin cinsiyeti”

ol-mayan
ol-mazi-gereken
olmaz/gereken