Bay ve Bayan Deli Dumrul tatlı damak/damag/dimağ verip yürüşür/yoruşur/yorumlaşırken — Işık Barış Fidaner

Deli Dumrul’un karısı (adını bilmiyoruz) Azrail’in gelip kocasını öldüreceğini öğrenince şöyle der [1]:

(Avrat burada soylamış hânum ne soylamış eydür)
Ne dersin ne soylarsın
Göz açup gördügüm
Göñül verüp sevdügüm
Koç yigidüm şâh yigidüm
Tatlu damag verüp sorışdugum
Bir yasdukda baş koyup emişdügüm
Karşu yatan kara tagları
Senden soñra men n’eylerem

Bu yazıda ele alacağımız dize şudur:

Tatlu damag verüp sorışdugum

Eski dilde soruşmak = öpüşmek demektir [2] ve hemen sonraki satırda geçen emişdügüm de bu anlamı vurgular ama tabirin (gerçek) anlamını tespit etmiş olmamız elbette tatlu damagın diğer (mecazi) yankılarına kulak vermemize engel değil:

1) Damak: Türkçede ağız çatısı (tükürük damlatan organ)
2) Damag: Farsçada burun → nefes, ruh, tin
3) Dimağ: Arapçada beyin → akıl, zihin, zeka

Bunlardan birincisi Hazım ilkesidir, ikincisi Solum ilkesidir, üçüncüsü de ikisini bileştiren zekadır [3]:

1) Hazım ilkesi arzunun temelini atan ihtiyaçtır, açlıktır, susuzluktur.
2) Solum ilkesi hazım ilkesini aşıp geride bırakan sevgi talebidir.
3) Zeka solumun ardından hazımdan artakalan isteğe dönüp talebi ihtiyaca bağlayan arzudur.

Bu üçlü diyalektik Lacan’ın arzu formülünü yeniden üretir [4]:

Arzu = Talep – İhtiyaç

Bu denklemi tatlu damagın diğer yankılarıyla birlikte düşünürsek tatlu damag verüp sorışdugum fiziki olması gerekmeyen bir müzakere/diyalog/konuşmayı da içerir, yani Bay ve Bayan Deli Dumrul’un sırayla birbirini muhatap alıp söz soylayarak beraberce şimdiki zamanı geçirmelerini de içerir [5].

Türkçede şimdiki zaman kipi ile geniş zaman kipi nasıl ayırt edilir? Yapıyor ile Yapar arasındaki fark -yor ekidir, o da etimolojik olarak yürümekten gelir, ayrıca yormak ve yorumlamak da aynı kaynaktan gelir [6]. O zaman bu sözü şöyle okuyabiliriz:

Tatlı damak/damag/dimağ verip yürüştüğüm/yoruştuğum/yorumlaştığım

Tabi günümüz insanları olarak bu ifadeyi görünce hemen aklımıza DM’den yürümek tabiri gelir. Artık onun yanına iki tabir daha ekleyebiliriz:

DM’den yürümek: hususi kanaldan bir sevgi talebi sunmak
DM’den yormak: hususi kanalı kullanıp insanın canını sıkmak
DM’den yorumlamak: hususi kanalda can sıkıntılarını paylaşıp sevgi taleplerini buluşturmak

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Deli Dumrul, Kuzgun Tanrı ve Aylanu: Ayık ve Bayık”, metnin kaynağı VikiKaynak: “Kitâb-ı Dedem Korkut Alâ Lisan-ı Tâife-i Oğuzân/Duha Koca oglı deli domrdul boyını beyân eder”

[2] Soruşma kavramının Tarama Sözlüğü‘ndeki anlamı sayfanın altında.

[3] Bkz “Hazım İlkesinin Ötesi: Hazım Hazindir”, “Başak (hayvancık): Hasat”, “İkizler (hayvancık): Kara Kuğu”

[4] Bkz “Dünya Talebi ve Dünyadan Talep”, “Muhtaçlaşma ve Arzu: Politik Muhalefet ve Siyasi Muhalefet”, “Lacan’ın Arzu Şeması”, “Sevgi Talep İçinde Talep Edilir”

[5] Bkz “Geçenek bilinçdışıdır: Neden tarihin dışına düştük?”

[6] Bkz “Düşünmenin Bilişsel Bedeli: Efkarlı/Fikirli, Esrimiş/Bayılmış, Zom/Vamp, Baygın/Bayık, Yorulmuş/Yorumlanmış, Bitkin/Bitişkin”