Mor ve Ötesi: Pis analizi — Işık Barış Fidaner

Bu yazıda Mor ve Ötesi’nin Pis şarkısının sözlerine bakacağız. Önce nakarat:

Ah, onlara kızmayın
Onlar farkında değil

Bu dizeler İsa’nın sözünü yankılar:

Baba onları affet çünkü ne yaptıklarını bilmiyorlar.

Psikanalitik terimlerle:
1) Ne yaptığını bilmeyen masumlar, travmaları bastıran nevrotiklerdir.
2) Ne yaptığını çok iyi bilen suçlular ise travmaları inkar eden sapkınlardır.
İsa’nın yukarıdaki sözü nevrotik halkla ilgilidir, aşağıdaki sözü ise sapkınlara hitap eder:

İlk taşı günahsız olanınız atsın!

Nevrotik bastırma yetersiz kaldığı noktada sapkın inkar devreye girer. Amiyane tabirle süpüremediğiniz pislik üstünüze bulaşır. Bu da bizi şarkının ilk kıtasına getirir:

Hepimiz hepinize dokunduk
Korkunç kokular çıktı üstümüzden
Elimize yüzümüze bulaştı hepsi
Deliler gibi saklandık hem de güçsüz kalıp yaşlandık
Hem de tertemiz bulaştık pisliğe

Bu dizelerse Shakespeare’in Hamlet’ini yankılar:

Çürümüş bir şeyler var Danimarka krallığında!

Katledilen babasının intikamını alamayan Hamlet “deliler gibi saklanır” ve “güçsüz kalıp yaşlanır”. Kıtayı takip eden söze bakarsak:

Ah, niye?

Hamlet’in meşhur sorgulayıcı feryadını yankıladığını görürüz [1]:

Olmak mı olmamak mı? Mesele budur işte!

“Babanın intikamını alamamak” şu anlamları taşır:
1) Herhangi bir Nam-ı Pir yerleştirememek
2) Doğru düzgün yetkilenmeyi becerememek
3) Siyasi/politik anlamda başarısız kalmak

Son kıtada da aynı öykünün devamını dinleriz:

Sonsuz acılara boğulduk
Öldük işte en sonunda
Ne yazık boş kalan hiçbir yer yok
Elimiz elinize dokundu
Gözler silindi yüzlerden
Ne yazık farkeden hiçbir şey yok

Nam-ı Pir yerleştirilemezse arzu çıkmaza girer. Pis şarkısı X kuşağının yenilgiyi kabul edişi gibi okunabilir. Boşver şarkısında da aynı kabullenme yinelenir. Bırakmazlar Yakamı şarkısındaki “ölümcül dost”, Çelişki şarkısındaki çelişkili düzlem, Ne şarkısında herşeyin yadsınması yine aynı bozulmanın sonuçlarıdır.

(sonrası: Mor ve Ötesi: 23 analizi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Hamlet: Olmak mı olmamak mı? Mesele budur işte” William Shakespeare