Tatlısu Lacancılarının üçkağıdına gelmeyin: Anlamlar hayalidir, Anlama eylemi simgeseldir — Işık Barış Fidaner

(Robot şarkı)

Nami Başer Lacan (2010) kitabında ‘signifier = gösteren’ eşleşmesinin çok yanlış olduğunu açıkça ilan eder (tabi onu duyabilen kulaklara) [1]:

[Signifier’lar] öznenin oluşumunu belirlemektedirler, onların tetiklemesi olmasa özne başkalarıyla ilişkiye geçemez, onları duyamaz. “Aga, gigi, agu” vs diye diye büyüyen bebek için onlar önceleri anlamları bile olmayan birer dayanaktır sonra yavaş yavaş başkalarının yönlendirmesiyle kapı, kaya, kar, kadın, kaş vs gibi anlamlar ortaya çıkar. Bunlara “gösteren” adını vermek çok yanlıştır, çünkü hiçbir şey göstermedikleri için zaten özneyi bir zincirleme dünya oluşumuna iterler. Biz bu kitapta bunlara “tetikleyici” diyoruz… (Geçen gün doktora gittiğimde bana, “sıcak da bu hastalığınızı tetikleyebilir” demişti de oradan kaptım zaten bu sözcüğü) (s. 127-128)

Duyabilen kulaklar diye özellikle vurguladım çünkü Türkiyeli Lacancıların çoğu hâlâ sanki her yerde kabul görmüş en geçerli bilgiyi tebliğ eder gibi ‘signifier = gösteren’ eşleşmesini öğrencilerine aktarmayı sürdürüyor.

Türkiyeli Lacancılar genelde ‘gösteren’ kelimesini elverişli bulurlar çünkü Türkçede ‘şunu göstermek, bunu göstermek, x göstermek, y göstermek’ diye uzayıp giden deyimler listesinde (TDK’ya göre) tam 78 tabir bir araya toplanmıştır (liste aşağıda) [2]. ‘Gösteren’ kelimesi hayali anlamların yoğuştuğu bir havuzdur (Freud: condensation, Verdichtung).

Sonuç olarak:

1) Onca deyimin biriktiği bir havuz olması hasebiyle ‘gösteren’ kelimesini sarf eden Lacan hocası yanlış yönlendirdiği öğrencilerinin zihninde sanki pek zengin anlamlar iletiyormuş gibi bir izlenim uyandırabilir.

2) Sonuçta Lacancı hocanın öğrencisi kendi hayaline aşık olan Narkissos gibi ‘gösteren’ havuzuna öylece bakakalır.

3) Lacancı öğretinin simgesel akarsularına gerçekten açılmayıp hayali anlamları yoğuşturan bu havuzlarda çırpınıp duran öğrencilerin düştüğü vaziyet de akademik çevrelerde benimsenen ‘Lacan zaten üçkağıtçıydı’ imajını besler.

Tatlısu Lacancılığı adını verdiğim bu üçkağıdın (ISR: hayal, simge, gerçek) en açık belirtisi anlamın hayal yerine simgeye atfedilmesidir; derler ki:

Ayna evresinde canlanan imgeler/hayaller anlamsızdır. Ancak simgesel düzenle birlikte anlamlı olabilirler.

Oysa Lacan’a göre anlam hayalidir, bir simgeye anlam veren şey ona yansıtılan hayallerdir:

Anlam tabikide hayalidir, sonuçta o da hayaller gibi uçucudur. (Seminer 3)

Simgesel düzende birbirine başvuran, atıf yapan, müracaat eden signifier’ların işlevi ise simgeleri anlamla doldurmak değil, aksine onların içini boşaltmaktır, simgeleri hayallerden kurtarıp özerk kılmaktır. Anlama eylemi simgede hazır bulduğu anlam dolgusunu boşaltmalıdır ki aynı simgeye daha başka anlamlar yükleyebilsin (yoksa matematik diye bir şey olmazdı) [3].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Hemseslenme: İmleme, İmleyiş, İmletim, İmlendirme”, “Ünlenmek İmlenmek Değildir: Çoğul Gösteren ve Çoğul İmleyen”, “Signifier Neden Gösteren Değil İmleyen Olarak Çevrilmeli”, “Parmakla gösterme bir işarettir”, “Neden, Sebep, Gösteren, İmleyen”

[2] Bkz “‘Gösteren’de Yoğunlaşan İmletici Hemseslenme”

[3] Bkz “Hayal simgenin dolgusudur”, “İmleyişin matematiksel formelleştirmesi anlama aykırıdır” Jacques Lacan

‘Gösteren’ havuzunda yoğuşan deyimlerin listesi (TDK):

aday gösteren, adres gösteren, anlayış gösteren, aşinalık gösteren, ayrıcalık gösteren, baş gösteren, başarı gösteren, (birine) kolaylık gösteren, (birini) adres gösteren, birini hedef gösteren, büyüklük gösteren, cesaret gösteren, çaba gösteren, diş gösteren, dünyanın kaç bucak (köşe) olduğunu gösteren, elini gösteren, erkân gösteren, etkisini gösteren, faaliyet gösteren, fedakârlık gösteren, feragat gösteren, gayret gösteren, gerçek yüzünü gösteren, gerekçe gösteren, gününü gösteren, hedef gösteren, hırsıza yol gösteren, hüner gösteren, hüsnü kabul gösteren, ilgi gösteren, iş gösteren, kapıyı gösteren, kazaya rıza gösteren, kefil gösteren, kendini gösteren, kırmızı kart gösteren, kulağı ters taraftan gösteren, liyakat gösteren, marifet gösteren, metanet gösteren, misal gösteren, mucize gösteren, mukavemet gösteren, namzet gösteren, nezaket gösteren, öfke yüzü gösteren, özen gösteren, rağbet gösteren, reaksiyon gösteren, rıza gösteren, sadakat gösteren, sadakatsizlik gösteren, sağ eliyle sol kulağını gösteren, sancak gösteren, saygı gösteren, sebat gösteren, sıcak yüz gösteren, suya gösteren, şiddet gösteren, teessür gösteren, telaş gösteren, tepki gösteren, terakki gösteren, tesirini gösteren, teslimiyet gösteren, teveccüh gösteren, tırnak gösteren, titizlik gösteren, varlık gösteren, yakınlık gösteren, yıkkınlık gösteren, yol gösteren, yumruk gösteren, yüreklilik gösteren, yüreksizlik gösteren, yüz aklığı gösteren, yüz gösteren, zaaf gösteren

üçkayıtçı