Şifa dilerim: Lenin’den Gorki’ye, Stalin’den Stalin’e — Slavoj Žižek

Bir Stalinci, şahıslar adına eylemez, ‘halk’ adına eyler: Hiçbir ampirik şahıs ona inanmıyor olsa bile o sanal [vampirik] büyük Öteki inançlı kalır. Stalinci de böylece şahsi alaycılığını ‘nesnel’ bir samimiyetle bileştirebilir: Davaya inanması gerekmez, inandığı varsayılan ‘halk’a inanması yeter… Bu da bizi Stalinci Komünistin öznel konumuna getirir: Sapkınlık. Bir politikacı, şayet sahiden Stalinciyse, insanlığı çok sevdiği halde ürkünç tasfiyeler ve infazlar yapıyordur; o esnada kalbi çıt diye kırılsa da elinde değildir çünkü İnsanlığın İlerleyişinde ona düşen Ödev de budur işte. Bu sapkın tavır büyük Ötekinin İradesine kendini düpedüz araçlaştırma konumunu benimsemektir: Ben sorumlu değilim, fiilen eyleyen ben değilim, ben sadece yüksek Tarihsel Lüzumun bir aracından ibaretim. Bu sapkın öznel konumun bünyesi konusunda Bolşevik hareketin tıpla –önderlere bakan hekimlerle– kurduğu ilişkinin detaylarını incelemek ilginç olacaktır. Üç belge mühimdir.

Birincisi, Lenin’in Gorki’ye 1913 Güzünde attığı mektuplardır, Gorki’nin hümanist ‘Tanrı inşası’ (Gotterbauertum) ideolojisine verdiği destekten aşırı irrite olan Lenin Gorki’nin bu savrulmasının sinirsel sebepleri olduğunu ima ederek İsviçre’nin en iyi hekimlerine gidip şifa bulmasını önerir. Mektuplardan birinde Gorki’nin fikirlerine çokça hayret ettikten sonra şöyle der:

Sevgili Aleksey Maksimoviç, neyin peşindesin? Sahiden berbat, besberbat! Ne buluyorsun anlamadım ki? Çok acıtıcı oldu bu. Sevgiler, V.I.

Ve mektubun sonuna tuhaf bir not düşer:

P.S. Cidden bak kendine dikkat et üşütmeyesin, sonra kışın grip kapmadan nasıl seyahat edersin (kışları tehlikeli olur).

Belli ki burada Lenin’in asıl endişesi Gorki’nin gripten ziyade çok daha ciddi bir ideolojik hastalığı kapmasıdır (kafayı üşütmesidir), o da sonraki mektupta alenileşir (ikisi birlikte postalanmıştır):

Yoksa seni anlayamadım mı? ‘Şimdilik’ derken şaka mı yapıyordun? ‘Tanrı inşası’ konusunda yazdıkların ciddi değil miydi? Allah korusun, lütfen kendine daha iyi bak, şifa dilerim. Sevgiler, Lenin.

Burada şaşılacak konu ideolojik savrulmanın tıbbi muamele gerektiren bedensel bir duruma bağlanmasıdır (sinirsel yorgunluk). Troçki’nin 1935’te gördüğü rüyada ölü Lenin’in ona yine aynı tavsiyeyle gelmesi ne yaman bir ironi!

Hastalığımla ilgili endişeli sorular soruyor bana. ‘Sinirlerin iyice yıpranmış, dinlenmen lazım…’ Cevaben, her zamanki doğal Schwungkraft’ım (momentum) sayesinde çabucak toparlanırım diyorum, ama bu sefer sıkıntının kaynağı daha derin bazı süreçlermiş… ‘o zaman sen cidden (bu sözcüğü vurguladı) doktorlara danışmalısın (bir sürü isim)…’

Bu mantığı izlersek Lenin ile Stalin arasında şöyle bir sahne yaşanabilirdi: Ömrünün son yılında inme geçiren Lenin çökkün de olsa son takatiyle Stalin’e hışımla saldırır ama Stalin onu tutup anlayış gösterir:

Allah korusun, Lenin yoldaş, senin sinirlerin çok yıpranmışa benzer, dinlenmelisin! Mutlaka bir hekime görün, şifa dilerim!

Böylece Lenin kendi mesajını anlamı tersyüz edilmiş halde –yani asıl anlamıyla– gerisingeri iade almış olurdu, bu da işlediği hataya uygun bir ceza olurdu.

İkinci belge Stalin’in Lenin’in cenazesindeki konuşmasıdır (“Lenin’in Ölümüne Dair”, 26 Ocak 1924) şöyle başlar:

Yoldaşlar, biz Komünistler özel bir hamurdan yoğurulmuş insanlarız. Özel bir cevherden yapılmışız. Büyük proleter stratejisti Yoldaş Lenin’in ordusunu oluşturan bizler böyleyizdir. Bu orduya mensup olmaktan daha yüce bir onur katiyen olabilemez. Yoldaş Lenin önderliğinde kurulan Partiye mensup olmaktan daha yüksek bir ünvan katiyen olabilemez. Öyle her isteyen bu partiye üye olamaz. Bu parti üyeliğine eşlik eden kasırgalara öyle herkes karşı durabilemez.

Devrimcilerin bedenleri üzerine takıntı Lenin’de şahsi bir tuhaflıkken Stalin’de artık kavram makamına oturur: Bolşevik ‘kadro’ o algıya göre özel bir beden sahibidir, onun bedeni başkalarına benzemez [diri vücutludur, edele sahibidir, vb.]; dolayısıyla ona özel bakım yapılmalıdır (sonunda da o beden baş kabirinde muhafaza edilmeye layıktır).

Üçüncüsü ise Stalin’in son günlerinde paranoyakça saplandığı sözde ‘hekim komplosu’ydu: Ona muamele eden bütün hekimler üst düzey Sovyet önderlikle birlikte tutuklandılar ve işkence gördüler, Sovyet önderliğini katletmeyi amaçlayan uluslararası ABD-Yahudi komplosuna katıldıklarını itiraf etsinler diye. Bunun da öncekilerle alakası besbellidir: Hekimlerin suçu öyle herhangi bir hastayı öldürmek değildi, devrimci kadroların ‘edeleli diri vücutlarını’ öldürmekti.

(sonrası: Lenin ve Stalin’de ‘nesnel anlam’)

Kayıp Davaları Savunarak’tan

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Gottesbeweis falan filan bırak o Göttenbeweis işleri de asıl Göttesbeweis’tan haber ver.

Şifa dilerim = Şifayı kapmanı dilerim

Bkz “‘Hudut namustur’ sloganının asıl anlamı”, “Lakant: Hesap Günü yaklaşımı ve tam etik özerklik” Slavoj Žižek, “Bir Mayış: Hoş ve Boş Göstereni Boşuna Gösterenle Barıştırmak”, “Hazzet-ve-hazmet-ve-hizmet, Savaş-ya-da-sıvış-ya-da-seviş, Donakalma/bakakalma/gülekalma”, “Polivagal Teori: Tepkileşimi Ayarlayan Üç Sinir Devresi” Stephen W. Porges, “Yaşayan Ölü Lenin. Ekim’in 90. yıldönümü” Slavoj Žižek, “Ölü baba rüyası ve arzuyla geçinmek” Jacques Lacan, “Aksiseda ile Narkisve” Yunan efsanesi