Müşkül Şehir: Seda-Kavram Bağının Politik Karşılığı — Işık Barış Fidaner

Saussure’cü dilbilim seda-kavram bağının ‘keyfi=arbitraire’ niteliği üzerine kuruludur, Lacancı psikanalizde ‘keyfiyet=jouissance’ aynı bağın politik yönüne işaret eder, standart dilbilimin ufkunu aşan ses benzerliklerinin politik karşılığına Lacanca ‘lalangue=dilmeden’ denir [1]. Son günlerde duyurulan bir serginin başlığı tam olarak bu gerçekliğin bir tezahürüdür:

Meşgul Şehir: İşgal İstanbul’unda Siyaset ve Gündelik Hayat

Sergi afişinde ‘işgal altında’ yerine ‘meşgul’ denmesiyle kulakları tırmalanan kamuoyu iki ana gruba ayrıldı:
1) ‘Pek hoş olmuş, yaratıcı esprinizi beğendim, tebrikler’ diyenler.
2) ‘Kuralları ihlal etmeniz gülünç olmuş, bir daha olmasın’ diyenler.

Benimse kulaklarım tırmalanmadı çünkü afişteki semptomu yorumladım:
3) ‘İşgal altında’ya ‘meşgul’ demek ‘tecavüz’e ‘ilişki’ deme eşdeğeridir.

Serginin konusu savaş sonrasında İstanbul’un düştüğü fetret hali gibi görünse de (‘Almanlar yenildiği için biz de yenik sayıldık’?) sergideki cisimlere yüklenen temel işlev, hümanist çokkültürel hoşgörücü tahammülist çeşitliliğin dinamizmiyle o tarihsel gediği tıkamaktır:

Bu çalkantının ortasında insanlar hayatlarını ve başkalarınınkini iyileştirmek için çabalamaya devam ediyordu. (sergi metni)

Bu sübabın Lacanca adı Φ = Fallus’tur , tıkadığı gediğin adı da S(Ⱥ) = Ötekinin eksikliğidir. İstanbul’un işgal edilmesi Ötekinin eksikliğinin tezahürüdür, İstanbul sakinlerinin çok çeşitli meşguliyetleri ise onu örtbas eden Fallus rolündedir. ‘İşgal altında’ anlamına gelen ‘müşgil’ ve komplikasyonlu halleri belirten ‘müşkül’ kelimeleriyle bunun güzel bir şemasını çıkarabiliriz:

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Seda Kavramı İmletir, Sessel İmge Kavramı Göstermez: Tahsin Yücel Saussure’ü Anlamayınca Biz De Anlamamış Sayıldık“, “Dilde İşaretin Tabiatı 1: Seda Kavramı İmletir” “Dilde İşaretin Tabiatı 2: Keyfilik İlkesi ve Doğrusallık İlkesi” Ferdinand de Saussure, “Saussure Dil Lokantası”, “Ejderhane: Dil Sesle Eşleşen Örgütlü Düşüncedir” Ferdinand de Saussure, “Yerlişhanı: Kavramsal Açıdan Dilde Değer” Ferdinand de Saussure, “‘Erkeklik Krizi’ Genel Yetkilenme Krizinin Tezahürüdür”, “Lacan’da dil (la langue) ve dilmeden (lalangue)” Jean-Claude Milner, “Dilmeden (lalangue), Dilmedeni (ekholog), Dilmedeniyet (ekhosen)”