V for Vendetta’da öldüğünü bilen anne hayaleti — Işık Barış Fidaner

V for Vendetta filminin finali ‘Hepimiz V’yiz’ (we=V) sloganıyla boy gösteren halk iktidarına bağlansa da senaryo bir çift etrafında şekillenir: V ile Evey (erkek ile kadın) bir kavram ile onun örneğidir:

— V ‘o adam = the V’dir, ‘kurşun işlemeyen fikir’dir.
— Evey (ve halk) V aracılığıyla ‘bir adam = a V’ olur.

Senaryonun omurgası Evey’nin özdeşim adımlarını izler, finaldeki kalabalık da Evey’den tümevarımla çıkarsanır: Evey özdeşim kurabildiyse herkes özdeşim kurabilir, herkes ‘Evey = a V = V gibi’ olabilir. Filmin özdeşim denklemi ‘X = Evey’ etrafında kurulsa da sonuçların sağlamlığına güvenerek ‘halkımızı’ da kapsayacak şekilde genelleştirilir. Şimdi bu denklemi oluşturan adımları sayalım:

1) Evey sokakta saldırıya uğruyor, V onu canilerden kurtarıyor.
2) Ev baskınında Evey yatağın altındayken annesi kaçırılıyor.
3) Biyolojik silah üretmiş işkenceci kadın Delia’yı V infaz ediyor.
4) Ev baskınında Evey yatağın altındayken (eşcinsel) Gordon kaçırılıyor.
5) Mahkum Evey (lezbiyen) mahkum Valerie’nin yazdığı mektupları okuyor.
6) İnfaz edilecek olsa dahi Evey V’ye ihanet etmeyi kesinkes reddediyor.
7) Evey’nin yağmurda bulduğu Tanrıyla V’nin ateşte bulduğu Tanrı iç içe geçiyor.

Şimdi bu akışı biraz çözümleyerek bağlantıları su yüzüne çıkaralım:

1) Küçük hanımın başı belada (damsel in distress)
2) Adaletsizce öleceğini bilen annenin travması
3) Adalet gereği öldüğünü bilen validevi figür (annenin zıttı)
4) Adaletsizce öleceğini bilen (eşcinsel) komedyen (annenin ikamesi)
5) Öleceğini bilen öteki (lezbiyen) kadınla dayanışma
6) Öleceğini bilen anne hayaletiyle barışmak ve özdeşleşmek
7) Öleceğini bilen anne ile öleceğini bilmeyen babayı buluşturmak

Judith Butler ve Sigmund Freud’un teorilerine göre:
A) Lezbiyen arzu annenin yasını tutamamaktır
B) Eşcinsel arzu babanın yasını tutamamaktır
C) Ödipal arzuda anne babayla perdelenir

Bunların filmdeki sahnelere tercümesi şöyledir:

A) 5’ten sonra 6’nın gelmesi annenin yasını tutmaktır: Öleceğini bilen anne travmasının tortularını çözdürüp onunla barışabilmek lezbiyen arzuları katetmekle mümkün olur.

B) 4’ün 7’yi desteklemesi babanın yasını tutmaktır: V’nin öleceğini bilmeyen baba hayaletini davet etmek eşcinsel arzuyu katetmekle mümkün olur.

C) Adaletsizce kaçırılma sahnelerinde annenin eşcinsel adamla ikame edilmesi Ödipal ayrılma işlemidir: 7’de iki hayaleti buluşturacak perde 2 ile 4 arasında kurulur (père’de: babada).

Sayılan sahnelerin en mühim olanı 3’tür, çünkü 2 ancak 3 aracılığıyla 4’e dokunabilir. 2 ve 4’te standart trajik haksızlıklar sahnelenmiştir. 3’teki ağır suçlunun infazı ise trajedinin ötesine geçer ve çerçevesini çizer, Holokost gibi.

Evey’nin annesinden Delia’yı ayırt eden özellik birinin masum diğerinin suçlu olması değildir, birinin öleceğini bilen anne, diğerinin öldüğünü bilen anne olmasıdır [1]: Delia uyurken enjeksiyonla onu ‘çoktan öldürmüş’ olduğunu bildirir V.

7’de buluşturulan ‘öleceğini bilen anne / öleceğini bilmeyen baba’ (su ve ateş) hayaletlerinin arkaplanında 3’te karşılaşan ‘öldüğünü bilen anne / öldüğünü bilmeyen baba’ (toprak ve hava) ikilisi vardır. Žižek’in film hakkındaki sözleri de buna göre kolayca yorumlanır:

V for Vendetta‘nın devam filmini izlemek için anamı bile veririm: Halkın zafer gününden sonra ne olacak, günlük hayatı nasıl (yeniden) örgütleyecekler? [2]

Žižek bu soruları öldüğünü bilmeyen baba hayaletine yöneltirken bir yandan da ‘anamı bile veririm’ sözüyle öldüğünü bilen anne hayaletini ima etmektedir. Nitekim konuşmalarında bu sözü tekrarlarken şunu da ekler:

Annem çoktan öldüğü için bunu rahat rahat söyleyebiliyorum.

Sonuç olarak ‘the V’den ‘a V’leri türeten özdeşim zincirinin tamamı ‘küçük hanımın başı belada’ şablonundan adım adım açımlanmıştır:

1) Güzel kadının neden hep başı belada? Kadın neden hep iğdişli?
2) Annesi de iğdişli! Yoksa kadının iğdişi annesinden mi gelmiş?
3) Delia gibi canavarlar da var, neyse ki Evey’nin annesi öyle değil.
4) Hem kadınlar iğdişliyse erkekler de iğdişli sonuçta öyle değil mi?
5) Erkeğin iğdişi gülünçtür, oysa kadının iğdişi ondan daha trajiktir.
6) Çünkü kadın kendi iğdişini üstlenerek trajediyi şekillendirebilir.
7) Kadın bu yolla erkeğin komedisine trajik bir derinlik katabilir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Öldüğünü Bilen Anne veya Doğa Hayaleti”

[2] Bkz “V for Vendetta’nın devam filmi” Slavoj Žižek