Ödip müşkülatı (Ödipuskonflikt, Oedipus complex)

Ödip müşkülatı karşıcins ebeveynle cinsel münasebet arzusu ve bu haseple hemcins ebeveyne yönelen hasmane hislerdir. Psikanaliz teorisinde bu müşkülat normal gelişim sürecinin mühim bir evresini oluşturur.

Sigmund Freud’un ilk kez Rüyaların Yorumu‘nda (1899) tanıttığı bu kavram Yunan efsanesinde geçen Tebaili kahraman Ödip’in adıyla anılır. Ödip bilmeden babasını katledip anasıyla evlenmişti; onun dişil eşleniği Elektra müşkülatı da anasının katline karışan bir başka efsanevi kahramanın adıyla anılır.

Sigmund Freud Ödip müşkülatını üç ila beş yaşlarındaki çocuklara atfetmişti. Çocuk hemcins ebeveynle özdeşim kurarak kendi müşkül cinsel içgüdülerini bastırınca Ödip müşkülatı aşılmış olur. Eğer anababayla önceki münasebetler nispeten şefkatli ve travmasızsa ve anababa çocuğa aşırı yasakçı veya aşırı kışkırtıcı davranmıyorsa karşılıklı uyumlanma ile bu evre aşılabilir.

Yok eğer anababayla travmalı ilişkiler varsa o çocukta ‘infant nevrozu’ başgöstererek büyüyünce çevresine vereceği tepkileri şekillendirebilir. Bilinçli yetişkin zihnine hükmeden ahlakçı Üstben, başka etmenlerin yanısıra, Ödip müşkülatının aşılma sürecinden de kaynaklanır. Freud’a göre insan zihnini şekillendiren en mühim toplumsal kazanımlar Ödip müşkülatı karşısında verilen tepkilerden oluşur.

Kaynak: Brittanica

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Ödip efsanesi ve Erbaba efsanesi” Slavoj Žižek, “Üstben Hilesi: Babuşka seni görmeyi çok ister” Slavoj Žižek, “İdeal Ben, Ben İdeali, Üstben, Arzu Yasası” Slavoj Žižek, “Bastır müşküle” Technotronic, “Müş-teri Döken Müjderi”, “Müşkül Şehir: Seda-Kavram Bağının Politik Karşılığı”, “Kemirgenler ve yetkilenişle bedenlenişin dolaşıklığı”