Radikal fayda: Fidanın kökleri fay’da — Işık Barış Fidaner

(eşlenik yazı: O fidan o toprağa dikilecek!)

Bir Müslüman özdeyişi gündeme geldi [1]:

Elinizde bir fidan varsa kıyamet kopsa dahi yine de helak olmadan önce o fidanı o toprağa dikiniz! (Hadis-i Şerif)

Bu nasıl okunabilir? Belki şöyle okunabilir:

Sadece olacak dualara değil olmayacak dualara da amin demelisiniz…

Bu lüzumun Lacancı nedenleri de kolayca açıklanır [2]:

…ki duacı oluşunuz şahsi ihtiyaç giderme isteklerinize tabi kalmayıp toplumsal sevgi ve muhataplık talepleri de üretebilsin. Şükürcülük olmasın, sahiden şükranlı olsun. İnşallah maşallah olmasın, sevfelek=amor fati olsun. Mutlak koşul olsun, arzu yasası olsun.

Olacak duaya amin demek pratik şifa getirebilir, olmayacak duaya amin demek teorik şifa getirebilir:

oldum olası aklımı çelen fidan dikme hadisinde fayda değil de, belki kıyamete rağmen eylemi sürdürmenin teorik şifası vurgulanıyordur… İslam-ötesi bu yorumuma göre, kıyamete rağmenlik ölümü ve yok oluşu hiçleştiriyor; radikal faydayı ortadan kaldırıyor.

Teorik şifada duanın konusu kadar muhatabı da sallantıdadır:
1) İslam: Halen varolan kudretli tanrıya akıl ve mantık gereği dua etmek
2) İslam ötesi: Artık varolmadığı anlaşılan tanrıya yine de delice dua etmek

Yokluğu netleşmesine rağmen hâlâ dua edilen tanrı, sırf elimizde kalmış diye, kıyamete rağmen, belki de kimi meçhul hatır ve gönüller kırılmasın diye, hiç büyüyemeyeceğini bile bile, yetişip serpilmesi ve çiçeklenip meyve vermesi kesinkes imkansız olsa dahi, o fidanı o toprağa dikmek demektir.

Olmayan tanrı hiçbir yaptırım gücü olmasa da ‘günah benden gitsin!’ diyerek size buyruğunu iletir: ‘O fidan o toprağa dikilecek!’ Olmayan tanrının öğüdünü dinleyip dinlememek size kalmıştır.

İlginçtir ki aynı öğüdün bir de Yahudi versiyonu var:

Elinizde bir fidan varsa Mesih’in gelişini haber alsanız dahi yine de gidip adamı selamlamadan önce o fidanı o toprağa dikiniz! (Avot d’Rabbi Natan)

Bu versiyonu da İslam’ın berisinde bulursunuz, yani İslam’ın hem ötesini hem kendisini geri sarınca varacağınız başlangıç noktasında bulursunuz:

3) İslam berisi: Henüz varolmayan tanrıya şimdiden umutlanıp dua etmek

Hristiyanlığın da iki özdeyişin arasını nasıl dolduracağını tahmin edersiniz:

Ben geldim! E hani fidanları dikmemişsiniz? Hoşgeldin beş gittin demekle olsaydı! Valla sizden herşey beklenir hayırsızlar! Peygamber görseniz çarmıha gerersiniz!

İnsan yeter ki fidan dikmek istemeyegörsün illa ki bahanesini de bulacaktır: İsa gelene kadar içimiz içimize sığmaz ve heyecandan dikemeyiz fidanı, İsa ihanete uğrayıp idam edildikten sonra da derin üzüntülere garkolmamız nedeniyle fidan dikmek hiç içimizden gelmiyordur. İşte psişelerin fay hattı da burasıdır: radikal = köklü olduğuna göre radikal fayda = fidanın kökleri fay’da diye okunur.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Kıyamet Koparken Fidan Dikmek?”

[2] Bkz Sevgi talebinden ve Sevfelek‘ten bahseden yazılar.

Fidan dikmek için en iyi vakit çeyrek asır öncesiydi ama şimdi de dikseniz olur. (Çin atasözü)

Fidanları korumak için en iyi vakit yarım asır öncesiydi ama şimdi de korusanız olur. (Özdeyişik)

Vay canınasını sayın seyirciler! Mesih’ten efsane paslar!