Devasa depremler bazen Ay’ın yerçekimiyle tetikleniyor — Alexandra Witze

Alexandra Witze — 12 Eylül 2016 — nature.com

Dolunay ve Yeniay günlerinde medcezir kaynaklı jeolojik ek burgular depremlerin şiddetine şiddet katabiliyor.

8.8’lik bir deprem ve yol açtığı tsunami 2010 yılında Şili’deki Pelluhue sahil kasabasını yıktı geçti.

2010’da Şili’yi veya 2011’de Japonya’yı vuranlar gibi devasa depremlerin yaşanması Dolunay ve Yeniay günlerinde daha muhtemeldir çünkü bu evrelerde (ayda iki defa) medcezir kuvvetleri azami seviyeye çıkar.

Ay-Dünya-Güneş üçlüsünün birbirini çekiştirmesi medcezir yaratarak Dünya’daki jeolojik faylara ek burgular getirir. Bu kuvvetlerin deprem tetikleyip tetiklemediğini anlayabilmek için yıllarca uğraşan deprembilimciler bazı küçük ve yavaş sarsıntıları ummana tesir eden günlük medcezirlere bağlayabildiler. Kaliforniya’nın San Andreas fayı ve Kuzey Amerika’nın batı sahilinde Cascadia bölgesi böyledir [1, 2].

12 Eylül’de Nature Geoscience’ta yayınlanan yeni bir çalışma ise Dolunay ve Yeniay medcezirine bağlı çok daha geniş ilintilere işaret etti [3]. Anlaşıldı ki medcezir kuvvetleriyle birlikte yüksek şiddetli depremlerin insidansı da artmaktadır.

Tokyo Üniversitesi’nden deprembilimci Satoshi Ide meslektaşlarıyla birlikte Japonya’yı, Kaliforniya’yı ve tüm dünyayı kapsayan üç ayrı deprem veritabanını gözden geçirdi. Her deprem öncesinde 15 gün boyunca medcezir kuvvetlerinin kaydını düştüler, yine 15’e kadar sayılarla. Şili’yi veya Tohoku-Oki’yi vuranlar gibi büyük depremlerin zamanlama bakımından medcezir kuvvetinin azami seviyeye çıktığı evrelerde yaşandığı görüldü; devasa depremler Ay-Dünya-Güneş’in hizalandığı Yeniay ve Dolunay’lar esnasında yaşanmıştı.

5.5 civarındaki 10 bin depremi elden geçiren araştırmacılar anladılar ki medcezir kuvvetleri daha şiddetliyken patlak veren depremlerin 8 ve üstü şiddetlere yükselmesi daha muhtemeldir.

Kırılma noktası

Japonya’da 2011’de yaşanan deprem ve tsunamiyi ucuz atlatan yalnız bir çam ağacı

“Böylece çok eski bir meseleye yeni bir yaklaşım getirdik” dedi deprembilimci Honn Kao (Kanada Jeolojik Etüt Dairesi ve Kanada Doğal Kaynaklar Dairesi, Sidney). “Medcezir kuvvetiyle devasa deprem olaylarının muhtemel ilintisi hakkında bir fikir edinmiş olduk.” Medcezir kuvvetine eklenen küçük bir artış jeolojik fay’da yarılma tetikliyor olabilir, bardağı taşıran son damla gibi.

Tabi meselenin tamamen çözülmemiş olduğunu da ekledi Kao. Depremin tetiklenmesine katkı yapabilen çok fazla etmen olduğundan medcezirin depremde nasıl bir rol oynadığı netleşemiyor. Deprem tetikleyen medcezir kuvvetinin yeraltında nasıl aktarımlar yarattığı bilinmiyor mesela.

Yine de “sonuçlar makul” dedi John Vidale (Washington Üniversitesi, Seattle) deprem-medcezir ilintisi üzerine temelsiz iddiaları çürütmeye katkı yapan bir deprembilimci olarak [4]: “Çok dikkatli çalıştılar.”

Bu keşif toplumsal deprem hazırlıklarını etkilemeyecek dedi Ide. Depreme yatkın bölgelerde şu veya bu gün yeni bir deprem patlak verme ihtimali pek yükselmiş değil, patladığı takdirde medcezir yüzünden şiddeti bir miktar tırmanabilse dahi. “Eyleme geçmeye değmeyecek kadar küçük bir fark” dedi.

Ide şimdi umman tabakalarının kıta tabakalarının altına girdiği yerlerde patlak veren depremleri gözden geçirip medcezir-deprem ilintisine bu şartlarda ne olduğunu araştıracak.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Medcezir Dalgalanma Değildir: Maraş Depreminde Süper Yeniay Tesiri”

Kaynaklar:

Thomas, A. M., Nadeau, R. M. & Bürgmann, R. Nature 462, 1048-1051 (2009).

Lambert, A., Kao, H., Rogers, G. & Courtier, N. J. Geophys. Res. 114, B00A08 (2009).

Ide, S., Yabe, S. & Tanaka, Y. Nat. Geosci. doi:10.1038/ngeo2796 (2016).

Kennedy, M., Vidale, J. E. & Parker, M. G. Seismo. Res. Lett. 75, 607-612 (2004).