Eppur si muove: Bir teori çevirdim hâlâ dönüyor — Slavoj Žižek

Efsaneye göre Galileo Galilei Dünya’nın Güneş etrafında döndüğüne dair teorisini 1633’te Engizisyon huzurunda cebren inkar ederken şöyle mırıldanmıştı: Eppur si muove (yine/hâlâ dönüyor). İşkence yapmaları gerekmedi, işkencehanede turistik bir gezinti onu ikna etmeye yetti…

Onun bu sözü sarfettiğine dair elde hiçbir delil olmasa da zamanla deyimleşen bu tabir cebren inkar edilen sahi/true bilgilerin yine/hâlâ sahilikten düşmediklerini belirtir. Bu deyimin en soraklı/ilginç özelliği ise tam aksi mesajı da iletebilmesidir: harfiyen fol/false bir şeyde iletilen ‘daha derin’ simgesel hakikati öne sürebilmesidir.

Örneğin tam da ‘Eppur si muove’ efsanesi aslında hiç yaşanmamış olsa bile (tarihsel bir olgu olarak Galileo’nun özyaşamöyküsünde içerilmese dahi) görüşlerini inkar etmeye zorlanan Galileo’nun öznel konumunu isabetle dile getirmiştir.

İşte bu ‘efsane statüsü’ temelinde bir maddeci çıkıp şöyle diyebilir:
— Tanrının yokluğunu bilsem de Tanrı fikri içimde ‘yine/hâlâ dönüyor’.

Enteresan bir bağlantı da X-Files‘ın S04E09 ‘Terma’ bölümünde her zamanki ‘Hakikat ortalıkta’ düsturu yerine ‘Eppur si muove’ denmesidir: Resmi bilim öyle şeylerin varolduğunu inkar etse dahi uzaylı canavarlar ortalıkta ‘yine/hâlâ dönüyor’dur.

Gerçi aynı düstur şöyle de okunabilir: Ortalıkta hiçbir uzaylı olmasa dahi ‘uzaylı istilası’ bir kurgu olarak (mesela X-Files yoluyla) bizi sürükleyerek kafamızda ‘yine/hâlâ dönüyor’dur:

Gerçeklik kurgusunun ötesinde kurgunun gerçekliği vardır.

Hiçten Az kitabından

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Teraziden Kovaya: katı ağırlıktan akışkan hacimlere”, “Inception ve Ontoanaliz: Başlandırı’daki topaç Ötekinin eksikliğidir”, “Dilin Manzum İşkencehanesi (poetic torture-house of language)” Slavoj Žižek, “‘Fallik keyfiyetten başka bir keyfiyet’in meleklenen tuhaf yatağı”, “Asıl devirici Kopernik’ten ziyade Kepler’dir” Jacques Lacan, “Düz Efsane vs. Efsane Efsanesi”, “Bu halka herşeyi öğrettim ama yumuşaklığı öğretemedim”, “Paskalya’nın Fol Yumurta Bölgesi” ~ Derek Webb, “Her Öznenin Kendi Ego İnşasından Firar Planı”, “Sorak: Endişesiz Merak”, “Türkçe Konuşanların Hakikat Körlüğünün Sebebi”, Doğru (özel sayfa)