Festival Baskınında Kontr-Ödipal Dürtü — Işık Barış Fidaner

Portekizce “Universo Paralello” ifadesi “Paralel Evren” demektir. Festivalin kaynaklandığı Samba ülkesinin yerel dili budur.

“Süpernova” kelimesi devasa bir yıldızın patlayarak galaksi ölçeğinde muazzam miktarda ışık saçmasına atıf yapar.

Önümüzdeki Sukot bayramında bu kavramlar iç içe geçtiğinde neler neler hayal edebilir insan? 🤩

Sonuçların tahayyülünüze sığacağını varsayıyoruz…

(Bakarsınız belki de sığmaz) 🙃

Gazze’nin yanıbaşında düzenlenen “psy-trance” müzik festivalini örgütleyen ekip İsrailli gençleri “ruhen kendinden geçmeye” davet eden “halkla ilişkiler” metninde Gelmekte Olan Büyük Festivali bu sözlerle tanıtmıştı [1].

Her satırından gizemleyici pozitiflik akan bu metinde Gazze’den hiç bahis açılmamıştı ama çatışmalı gri bir bölgede izinsizce düzenlenen bu anonim kalabalık eğlencesinin “gençlik heyecanı” halk tabiriyle özetlenen “ergenlere özgü risk alma davranışı” tıbbi kavramını içerdiğini hissetmemek mümkün değil, özellikle de bir hafta sonrasından (nachträglich) bakıldığında.

Psikanaliz demokrasiye aykırıdır çünkü demokrasi herkesin açtığı konularla ilgilenirken psikanaliz herkesin kapattığı konularla ilgilenir. İşte “Paralel Evren / Süpernova” festivali de vahim katliam yaşandıktan sonra herkesin kapattığı bir konuya dönüşerek psikanalizin ilgi alanına girdi.

Anne etrafında sahnelenen baba-oğul çatışmasını Sigmund Freud babasını öldüren Ödip’in efsanesiyle ilişkilendirdi. “Babaya isyan!” düşlemleri geçtiğimiz asrı kapatan “anti-otoriter” temalara fazlaca uygun düştüğü için etki-tepki denkleminin öbür ucu gözden kaçmıştır, o da “babanın oğlunu öldürmesi” düşlemine bağlanan kontr-Ödipal dürtüdür (yavru anlamında oğul diyorum yani erkek veya kız olabilir) [2].

Ödip efsanesinin başlangıcını hatırlarsanız, baba Laios onu öldüreceği kehanet edilen bebek Ödip’i yabana atıp ölüme terk etmekle (pre-emptive strike / önleyici saldırı ile) tam da o korktuğu kehanetin gerçekleşmesiyle nihayete erecek olaylar silsilesini bizzat kendi elleriyle başlatmıştı. “Babaya isyan!” düşlemlerine bağlı olaylar silsilesi günümüzde neoliberal nihayete erip insanlığı boşluğa düşürdüğüne göre artık “hayırsız oğuldan kurtulmak” temalı kontr-Ödipal dürtüleri gündeme almamızda yarar vardır.

Çok yalın bir tez öne süreceğim: Ergen oğulun kendini bile isteye tehlike altına sokması babanın kontr-Ödipal düşlemine yapılmış bir naniktir, yani oğul babasına “Sen beni hiçe sayıyorsan ben de kendi ayaklarımla ölüme gidiyorum” diyordur. Elbette herkesin bildiği gibi “aslında baba oğulun dünyasına sınır çizmeye çağırılmaktadır” ama oğulun intiharvari davranışları dümdüz bir yasak çağrısı gibi okunmamalı, çünkü simgesel intihar yoluyla bir diyalektik başlatılacaktır.

Oğul babayı kışkırtmak ister çünkü babanın kayıtsızlığı dünyayı silecektir veya bulandıracaktır (Thatcheresk validevi süperego şantajlarına meydanı terk edecektir [3]). Babayla kavga etmek (negatif aktarım) gelecek dünyanın tohumlarını atabilmek içindir. Oğul ancak babayla veya öğretmenle veya hakimlerle veya başkanlarla önce kavga edip sonra dalgasını geçerek (negatif aktarımlar kurup çözündürerek) kendi dünyasını şekillendirebilir.

Gençlere bırakılacak bir gelecek olamadığında (mesela göz göre göre iklim çöküşü geldiği zaman) kontr-Ödipal dürtünün şiddetlenmesi şaşırtıcı olmaz. İşte bu ekstrem şartlarda manyak bir komşunun gelip oğulları öldürmesi “Allahın lütfu” statüsü kazanabilir. İşte festival konusunu kapatarak perdelenen semptom böyleyken böyledir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Tribe Of Nova Presents: Supernova Sukkot”, “Sigmund Freud ‘Halkla İlişkiler’in dayısı ve eniştesi mi?”

[2] Önceki bir yazıda Dede Korkut masalına atıfla Boğaçhanvari dürtü demiştim buna: “Zanla Telafi: Oku Baban Gibi Eşek Olma”

[3] Bkz “Üstben Hilesi: Babuşka seni görmeyi çok ister” Slavoj Žižek, “Validevi Yutucu Kuş” Slavoj Žižek