Adalet bir mukabeledir — Friedrich Nietzsche

Adaletin kaynağı. Adalet denk güçler arasından kaynaklanır, Thukididis bunu iyi anlamıştı (Atinalı ve Miloslu elçiler arasındaki dehşetli konuşmada) [1]. Hangi gücün üstün olduğu netleşemediği zaman savaşarak boşuna iki tarafa zarar vermek yerine iki tarafın iddialarını anlama ve müzakere etme düşüncesi belirir: Adaletin ilk karakteri takastır. Her bir taraf diğerini tatmin eder ve diğerinden daha çok değer verdiği bir şeye kavuşur. Her adam diğerine istediği şeyi verir, teslim eder, ve ona karşılık kendi dilediği şeyi alır. Yani adalet güç konumlarının denkliği varsayımına dayanan bir mukabele ve mübadeledir. Bu nedenle intikam öncelikle adalet boyutuna aittir: bir mübadeledir. Şükran da öyledir.

Adalet doğası gereği öncelikle sezgisel öz-muhafaza açısından bakar, yani şu bencil düşünce açısından: “Neden boşu boşuna kendimi yaralayayım, hedefime ulaşacağımdan emin değilsem?”

Adaletin kaynağı burasıdır. İnsanlar entelektüel alışkanlıkları gereği adil eylemlerin asıl amacını unuttukları için, özellikle de çocuklara yüzyıllar boyunca adil eylemlere hayran olmak ve onları taklit etmek öğretildiği için, sanki adil eylem özgeci eylemmiş gibi bir görüntü giderek öne çıkmıştır [ç.n. moda olmuştur]. Adil eylemlere edilen hürmet bu görüntüye yaslanmaktadır, bütün takdir edişler gibi bu saygı da bir büyüme halindedir [ç.n. yayılmaktadır]: Zira insanlar hangi fedakarlık hürmet görüyorsa onun peşinde koşar, onu taklit eder, onu yeniden üretir, bu da o eylemin saygınlığını büyütür çünkü her bireyin sarf ettiği çaba ve zahmetin değeri o eylemin değerine eklenecektir.

Unutkanlık olmasaydı dünyada ahlak ne kadar etkisiz görünürdü! [ç.n. kuşa dönerdi (twitter)] Bir şair olsa şöyle derdi: Tanrı unutkanlığı insani haysiyetin tapınağının kapısına muhafız olarak dikmiştir.

[1] Beşinci kitapta (85-113) Thucydides Milos’un MÖ 416’da teslim oluşunu anlatır.

Friedrich Nietzsche (1878) İnsanca Pek İnsanca

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Şükran ve intikam” Friedrich Nietzsche, “Efendi Ahlakı ve Köle Ahlakı” Friedrich Nietzsche, “Simgesel Dünyanın Zarı: Yadsımanın Yadsınması”, “Yadsımanın Yadsınmasında Karşıllık ve (A)simetri”