İdüğü, kervan yürür: bir lafıntının grotesk geri-dönüşümü — Işık Barış Fidaner

Bilindik atasözünden başlayalım:

İt ürür, kervan yürür.

Bunun günlük dile tercümesi şöyledir:

Köpek havlar, kervan yürür.

Yürüyen kervan köpeğin havlamasına fazla takılmaz çünkü bir başka atasözü şöyle der:

Havlayan köpek ısırmaz.

Böylece ilk atasözü şuna tercüme olur:

Köpek ısırmaz, kervan yürür.

Freud “Nevrotiklerin hayal ettiği şeyleri sapkınlar hayata geçirir” demişti. Buna göre havlayan köpek “nevrotik” gibidir, ısıran köpek “sapkın” gibidir. İki ruhsal yapının ayrıklığı nedeniyle de “havlayan köpek ısırmaz.” Demek ki kervan fazla takılmaz çünkü “dertlenen (nevrotik) insan kendi kendine sinirlenir geçer”:

Sinirlenen sinirlenir, kervan yürür.

Sinirlenmeyi geçiren şey insanın dertlerini simgelerle dile getirmesidir (mesela “sözlü deva / talking cure” psikanaliz gibi), o zaman tek tek insanların sinirli olması genel topluluk nezdinde taşların yerine oturamadığına delalet eder:

Taşlar yerine oturmasa da kervan yürür.

Taşların oturmaması, sağlam bir bilgi kurmanın imkansızlığıdır, bilinmezlikler havada uçuşsa da belli ekonomik kesimleri vurmadıkça kapitalist kervan yoluna devam eder:

Ne idüğü bilinmese de kervan yürür.

Burada “idüğü” mealen “olduğu” demektir ama bu kelime seçimi bir umursamazlık yankısı duyurmaktadır: “Ne idüğü umurumda değil! Taşlar oturmazsa oturmasın birader!” denmiş gibidir, kapitalist kervanın her halükarda yürümeci tavrı “idüğü” lafında iyice deriştiğine göre atasözünde bir tek o kelimeyi sarfetmek yeterli olacaktır:

İdüğü, kervan yürür.

İşte bakın en başa döndük… Demek ki “idüğü” “it ürür”ün yuvarlanmış versiyonudur.

(sonrası: Geçti dost kervanı eyleme beni)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Vesile: “Kafka’nın ‘Akademi için bir Rapor’unda Dönüşüm” Emine Ayhan

Taşlar yerine oturdu. Otlar yerine taşındı.