Fedakar anneyle ağlaşan aile — Slavoj Žižek

🪞⚔️👁️ Post-Feminizm 🪞⚔️👁️

Acı çekerek ‘aileyi ayakta tutan’ annenin bakımvermesini ele alalım: Ailenin diğer bütün üyeleri –kocası, çocukları– onu acımasızca sömürüyordur; bütün ev işlerini o yapıyordur ve elbette sürekli homurdanır, ağlaşır, ömrü boyunca dile gelmez acılar çekmekten, ödülsüzce fedakarlık etmekten şikayet eder.

Fakat asıl mesele bu ‘sessiz fedakarlığın’ annenin hayali özdeşimi olduğudur: Bu rol onun öz-kimliğine tutarlılık verir – bu bitimsiz fedakarlığı annenin elinden alırsak geride hiçbirşey kalmayacaktır; anne harfiyen ‘boşa düşecektir’.

Lacancı iletişimin kusursuz bir örneğidir bu:

Muhatibin muhataba gönderdiği mesaj, anlamı tersyüz edilmiş halde –yani asıl anlamıyla– muhataptan muhatipe gerisingeri iade olunur.

Annenin bitimsiz ağlaşmasının anlamı bir taleptir:

Beni sömürmeye devam edin! Hayatıma anlam veren tek şey fedakarlığımdır!

Demek ki diğer aile üyeleri onu acımasızca sömürmeyi sürdürerek fedakar anneye kendi mesajının asıl anlamını iade ediyorlardır. Yani annenin şikayetinin asıl anlamı şudur:

Herşeyden vazgeçmeye, herşeyi feda etmeye hazırım… bir tek bu fedakarlığın kendisi hariç!

Anne eğer ev içi kölelikten gerçekten kurtulmak istiyorsa bu fedakarlığın kendisini feda etmelidir – ona sömürülen kurban rolünü veren toplumsal ağlaşmayı (social network olarak aile) benimsemeyi ve hatta devam ettirmeyi kesmelidir.

Annenin buradaki hatası sömürülen kurban rolüne sessizce katlanıp ‘edilgen’ kalmaktan ibaret değildir, onu böylesi bir rol oynamaya iten toplumsal-simgesel ağlaşmayı (network) bilfiil sürdürmesidir.

Bu bağlamda ‘kurucu’ özdeşim ile ‘kurulmuş’ özdeşim arasındaki ayrıma da başvurabiliriz – ideal ben ile ben ideali: İdeal-hayali ego düzeyinde ‘güzel can’ kendini kırılgan, edilgen bir kurban gibi görür; bu rolle özdeşleşir; o haliyle hoşlaşır, o rol ona hoşça gözükür, narsisistik haz verir; oysa onun asıl özdeşim noktası onun bu rolü üstlenmesini sağlayan öznelerarası sahanın formel yapısıdır. Yani öznelerarası alandaki bu yapılanma (aile ağlaşması: family network) onun simgesel özdeşim noktasıdır, hayali rolüyle kendi kendisine hoşça gözükebilmek için kendi kendisini gözlediği noktadır.

İdeolojinin Yüce Nesnesi’nden

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

feda:
fedakar ol ki fedakar görün

fedanın fedası:
fedakar ol ama fedakar görünmene gerek yok

fedanın fedasının fedası:
fedakar görünmeye gerek yokmuş gibi yapmana gerek yok

A ile sorun yaşarsanız B ile devam edin

Bkz “Güzel Can: gönderilen mesajı tersyüz edilmiş sahi haliyle gerisingeri iade almak” Slavoj Žižek, Feda konusunda: “Feda İlkesi ve Hayal İşlevi” Jacques Lacan, “Sahiplik Sahiliğin Sanallığa Fedasıdır”, “Muhatap sayısını çoğaltmak, hakikati feda etmek için yeterli bir gerekçe değildir”, “Hep Sonradan: Entropi ve Feda”, “Fedadan Kalanın Yüceltimi” ~ Atharva Veda, “İdeoloji sahiden ağır mevzu!”, “Büyük Öteki: suçu üstlenilen, anlam güvencesi, keyfiyete tehdit, zevahiri kurtarılacak” Slavoj Žižek, “Doğa Ruhun süregiden varoluşunun ilanihaye dışarılmasından ibarettir” G. W. F. Hegel, “Leyla Meyla Farketmez, Levla Mevla Farketmez”, “Hayatımız melodramlar gibi yapılanmıştır” Slavoj Žižek