Baskıcı Bayağılaşma — Slavoj Žižek

‘Baskıcı yüceltme’ Freud’a göre antropolojik sabitti,
yüceltmenin öbür yüzünde travmatik bastırma vardı.

O yüzden yeni asırda ‘post-liberal’ toplumlarda gerçelleşen
saçmantıklı koşul ‘baskıcı bayağılaşma’yı Freud öngöremedi.

Arkaik itkiler muzaffer olunca İd’in Ego aleyhine galibiyeti
toplumun birey aleyhine galibiyetiyle ahenk içinde ilerler. (Adorno)

Ego’nun nispi özerkliği İd//Süperego arabuluculuğuna bağlıydı.

İd deyince dürtülere ait yüceltilmemiş can-cevheri anlaşılırdı,
Süperego toplum taleplerini temsil eden ‘baskı’nın sözcüsüydü.

‘Baskıcı bayağılaşma’ özerk arabulucu-sözcü Ego ‘sentez’ini iptal etmeyi becerir:
‘bayağılaşma’ sonucunda Ego nispi özerkliğini kaybedip bilinçdışına gerilemiştir.

Fakat her yönüyle İd’i andıran bu ‘gerileyici’, zorlantılı, kör, ‘otomatik’ davranış,
insanları mevcut toplumsal düzenin baskılarından kurtarmanın çok uzağındadır.

Hatta Süperego’nun taleplerine kusursuzca riayet eder ve
dolayısıyla çoktan toplumsal düzenin hizmetine girmiştir.

Sonuçta toplumsal ‘baskı’ kuvvetleri dürtüleri dolaysızca denetler.

Burjuva liberal özne bilinçdışı itkileri içselleşmiş yasaklarla bastırır
ve bu öz-denetim sayesinde kendi libidinal ‘spontanlığına’ kavuşur.

Post-liberal toplumlarda ise artık toplumsal baskının sözcüleri
içselleşmiş Kanun/Yasak kılığında feragat/öz-denetim beklemez.

Onun yerine ‘ayartıya kapılma’ tavrını dayatan hipnotik bir sözcü olur:
Süperego’nun size yönelttiği emir ‘Keyfine bak!’ buyruğundan ibarettir.

Böylesi bir budalaca keyfiyeti dikte eden toplumsal çevre
hastayı ‘normal-sağlıklı’ hazlara elverişli kılmak isteyen
Anglo-Sakson psikanalisti de içinde barındırmaktadır.

Keyfin Metastazları’ndan (Marcuse’nin ‘repressive desublimation’ bahsi)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Psikoz Tanrısında Harfiyetin Sözcülüğü” Slavoj Žižek, “Aziz, Kahraman, Üstben, Namussuz” Slavoj Žižek, “Patolojik Narkissos Çağımızın Toplumsal Mecburi Öznellik Tipidir” Slavoj Žižek