Brecht ve Yar-atılış: Eski Köye Yeni Adet — Erika Hughes

Der Jasager: evet diyen, onayan, ikrar eden
Der Neinsager: hayır diyen, reddeden, itiraz eden

Brecht’in ilk Der Jasager versiyonunda genç bir çocuk hasta annesine ilaç getirebilmek için öğretmeninin üç öğrencisiyle çıktığı tehlikeli dağ yolculuğuna katılmak ister. Yolda çocuk yorulup hastalanınca öğretmen ve üç öğrencisi köyün adetini gündeme getirir: “Dağa tırmanmayı beceremeyen herkes yar’a atılmalıdır.” Çocuğa sorup onam almak adettendir ama çocuğun ölmeye razı gelmesi de adettendir.

İkinci Der Jasager versiyonunda senaryo birçok değişiklik geçirmiştir. Artık köyün adetine uyulmaz, bu versiyonda tırmanış grubu çocuğu terk edip yollarına devam etmeye karar verir, zira çocuğu taşıyarak dağı aşmaları çok zordur. Ayrıca köye ilaç götürmeleri gerektiği için ahalinin canı onların eline bakıyordur. Çocuk önce terk edilmeye razı olur ama sonra tırmanışçıların onu yar’a atmasını ister çünkü “yalnız ölmekten korkar.” Bu sefer üç öğrenciden yar’a atılmayı talep eden çocuğun kendisidir, güç dinamiği ters dönmüştür. İki Der Jasager versiyonu da koronun gelip çocuğun ölümünü anlatmasıyla neticelenir.

Der Neinsager ise birinci Der Jasager versiyonu gibi başlar, öğretmen çocuğa köyün adetini bildirir, yar’a atılması ve bu eyleme razı olması adettendir. Ama bu kez durum daha farklıdır, çocuk “durup düşünür” ve yanıt verir: “Hayır onamıyorum.” Öğretmen ve üç öğrencisi çocuğun kararına şaşırırlar ve çocuk onlara nedenlerini açıklar, eski adetin terk edilmesini ve “derhal yeni bir adet” gelmesini savunur, yeni adete göre “her farklı durumda ne yapılacağı yeni baştan düşünülüp tartılacaktır.”

Benimsedikleri kadim töre böylesine mantıklı bir argümanla reddedilince tırmanış grubu köye geri döner. Oyunun en sonunda koro gelir ve grubun akılcı dayanışması sayesinde eski köye gelen yeni adeti değerlendirir.

Tiyatro/Drama Eğitinde Kilit Kavramlar’dan

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Eryazgı (predestination)” Slavoj Žižek