Monthly Archives: Temmuz 2016

Olivia Goldhill — 9 Temmuz 2016 — qz.com

Psikanalizin kurucusu Sigmund Freud, çoğu bilimsel çevrede ilginç ama derinden kusurlu sayılıyor. Fakat Ödip Karmaşasına dair kesin deliller bulunmasa da birçok anahtar Freudcu fikir hala su götürmeyebiliyor. Mesela Freud bilinçdışı düşünce mefhumunu önermiştir, o bunun psişemizin ‘O’ kısmında gerçekleştiğine inanıyordu [*]. Ve nörobilim araştırmasında hızlı gelişen bir saha Freud’un Üstben diye tarif ettiği şeyle örtüşüyor.

Geçtiğimiz beş yıl boyunca, üstbilişe dair araştırmalar çoğaldı. Üstbiliş, en basitinden, bildiğimizi bilmektir. Başka sözlerle, üstbiliş bilinçli düşünce süreçlerimize dair bir farkındalıktır. Bunun yalın bir örneği, yarışma programında verdiği cevaptan ne kadar emin olduğunun muhakemesini yapan bir katılımcıdır – kendi düşünceleri üstüne düşünmektedir.

Freud’da Üstben kavramı daha etik bir rol, yani O ve Ben’i manevi kuralları takip etmeye teşvik eden bir rol oynamış olsa da, (üstbilişe çok benzer şekilde) düzen dayatan bir roldü bu. [**]

Bilince Dair Bilimsel Çalışma Derneği’nin bu yıl Buenos Aires’te düzenlediği konferansta üstbilişi konu alan bir derste, bilişsel psikolog Axel Cleeremans, Freud’un O-Ben-Üstben yapısının güncel nörobilimde çalışılan Bilinçdışı-Bilinç-Üstbiliş yapısıyla kabaca örtüştüğüne işaret etti.

“‘O’, bizim bugün bilinçdışı dediğimiz şeydir, yani bilinçli farkındalığın erişimi olmaksızın yerinde durarak sürmekte olan işleyişlere nüfuz eden temsillerden oluşan engin bir envanter olması fikridir,” dedi. “‘Üstben’ bir anlamda üst-bilişle bağlantılıdır, birinci-düzen farkındalığa ek olarak, yani uyandığımızdan itibaren karşımızdaki teknik filme ve tecrübe ettiğimiz duyumsamalar sahasına ve taşıdığımız düşüncelerimize ek olarak, bir gözetim ve denetim sistemi bulunması fikriyle bağlantılıdır.”

Cleeremans Freud’un çoğu eserinin güncel bilimsel değer taşıdığına inanıyor. “Bence onu itibarsızlaştırmak yanlıştı. Fikirleriyle hiç alakası olmayan türlü türlü politik sebeplerle itibarsızlaştırıldı,” diyor. Freud’un cinsellik ve kadınlara dair çalışması, örneğin, büyük ölçüde gözardı edilirken, çalışmasının geniş yapısında hala kayda değer bir kıymet bulunuyor. “Esas fikirleri duruyor,” diye ekledi Cleeremans.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

[*] ç.n. İngilizce metindeki ‘id’ Freud’un İngilizceye çeviren Strachey’in Latinceden getirdiği bir terim. Almancada Freud ona “O” demişti yani Almancası “das Es”, bu da İngilizceye “It” diye çevrilebilirdi. Hu hu bilimsel çevreler bunları da duyuyor mu?

[**] ç.n. Psikanalist ve filozof Slavoj Žižek çoğu eserinde “Keyif al!” emriyle Simgesel düzeni dağıtan daha başka türlü bir Üstben’i tanıtır.

İnsan Freud’u inanamayacağı kadar büyük bir cazibeyle aşmıştır ama bilemeyeceği kadar büyük bir sadakatle de takip etmiştir 🤨😉

Normal bir insan inanamayacağı kadar ahlaksızdır ama bilemeyeceği kadar da ahlaklıdır. (Sigmund Freud)

Bkz “İstihzamane: Alay ve İroni” Slavoj Žižek, “Alaycılık vs. İroni/Dalga” Slavoj Žižek, “Hülya Espri Nesnel İronidir/Dalgadır” Slavoj Žižek, “Komik Somutlama: Ciddi Dalga Geçmek Nedir?”