Açılış hareketi: bir kedi açık yaşamdan düşüp mühürlenmiş bir dünyaya girer
Stray’in başlangıcındaki birkaç dakika, oyunun bütün duygusal örüntüsünü içerir. Turuncu bir kedi, küçük bir grupla birlikte çimen ve yosunla kaplanmış nemli harabelerin içinden ilerler. Bedenler birbirine sürtünerek geçer. Patiler ıslak taşa değer. Yağmur kürkün üstünde birikir. Hava açık, serin ve solunabilir hissedilir. Bu açılıştaki her şey süreklilik duygusunu iletir. Buradaki yaşamın yoldaşlığı, dokusu ve yönü vardır. Hareket, göğse ait olan nefes kadar doğal bir biçimde bedene aittir.
1. Açılış tablosu: savaş sonrası bir tiyatronun geç evresi olarak Beyaz Saray
19 Mart 2026’da Oval Ofis, çok daha uzun bir tarihin sıkıştırılmış bir görüntüsünü sundu. Donald Trump, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’yi Washington’da ağırladı; İran ve enerji güvenliği konusunda Japonya’ya ‘üzerine düşeni daha fazla yapması’ yönünde baskı yaptı; Avrupa’yı da aynı stratejik konuşmanın içine kattı; ve Japon liderin doğrudan önünde Pearl Harbor’a atıf yaparak sürpriz askerî eylemi savundu. Reuters, Takaichi’nin odadaki gözle görülür tepkisini aktardı ve görüşmeyi petrol güzergâhları, ittifak yönetimi, füze işbirliği ve Japonya’nın Amerika Birleşik Devletleri ile onlarca yıllık güvenlik ilişkisi gibi daha geniş bir çerçeveye yerleştirdi. Tek bir sahnede savaş zamanı belleği, savaş sonrası bağımlılık, askerî beklenti ve diplomatik tiyatro Beyaz Saray ışıklarının altında yan yana duruyordu. (🔗) (🔗)
Bugün yaşanan şey, çocukların biraz daha az kitap sevmesi ya da birkaç sınavda birkaç puan düşmesi değildir. Daha sert, daha maddi ve daha kolay anlaşılır bir tablo vardır. Düşük ve orta gelirli ülkelerde 10 yaşındaki çocukların yaklaşık yüzde 70’i basit bir metni okuyup anlayamıyor; bu oran 2019’da yüzde 57 idi. Yani birkaç yıl içinde, temel bir cümleyi anlamayan çocukların oranı on üç puan daha arttı. Bu, ilkokul çağının sonuna yaklaşmış her on çocuğun yedisinin, yazılı kültürün en alt eşiğinde bile zorlandığı anlamına gelir. (🔗) (🔗)
Žižek’in yakın tarihli The Double Life of Véronique yazısı, bütün buhur dumanını dağıtıp geriye yalnızca hiddet nöbetini bırakan bir cümleyle sona erer: aşk yerine görev, yoksa ölüm. Çıplak içerik budur. Metindeki geri kalan her şey, o tiz küçük ültimatomun ağırbaşlı, trajik ve metafizik olarak hak edilmiş gibi duyulmasını sağlamak için vardır. Hak edilmiş değildir. Telkin edilmiştir. Kaynağını, uzatılmış seks sahnelerine, kadın kahraman merkezli duyusal kuşatmaya, çocuklaştırıcı sunuma ve babasal ele alışa yaslanan, sonra da seyirciyi bu pakete derinlik demeye cüret etmeye zorlayan bir filmden alır. Žižek bu düzene direnmez. Ona teslim olur. Yemi bütünüyle yutar, ardından kendi boyun eğişini etik diye yeniden dolaşıma sokar.
İçinde bulunulan an, tarihten saklanmak için kötü bir yer. ByteDance’in Seedance 2.0’ı bir oyuncak olarak değil, metin, görsel, ses ve video referanslarını alıp bunları film, VFX, reklam ve oyun-animasyonu işleri için çok planlı, üslup bakımından tutarlı hareketli sahnelere dönüştürebilen yönetmen-benzeri bir sistem olarak sunuluyor (🔗). Neredeyse aynı anda, OpenAI’ın Sora uygulaması da sosyal video yüzeyi olarak yalnızca kısa bir ömür sürmesinin ardından kapatılıyor; buna rağmen OpenAI’ın kendi Sora sayfaları, ölmekte olan uygulama kabuğunun arkasında karakter özelliklerine, prompt yönlendirmesine ve sürmekte olan bir model yığınına işaret etmeyi sürdürüyor (🔗) (🔗) (🔗). Bir sistem üretim zincirinin daha büyük bir kısmını yutmaya çalışıyor. Bir başkası da tüketici derisini üzerinden atıyor. Birlikte aynı yönelimi gösteriyorlar: sentetik medya yenilikten uzaklaşıp altyapıya doğru kayıyor. Bu kayma eski soruyu yeniden görünür kılıyor. Bir beden konuşuyor gibi göründüğünde gerçekte kim konuşuyor? (🔗)
19 Mart 2026’da Beyaz Saray, iki ulusal imge sistemini siyasal işlevlerinin en boş haline kadar sıyırıp açığa çıkaran bir sahne üretti. Oval Ofis’te Donald Trump, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin önünde Pearl Harbor’a gönderme yaparak sürpriz askeri harekâtı savundu; Reuters, bu söz yerine otururken gözlerinin büyüdüğünü, gülümsemesinin kaybolduğunu ve sandalyede yer değiştirdiğini aktardı (🔗). Aynı günün ilerleyen saatlerinde Beyaz Saray, kendi başlığında Takaichi’yi Trump’la birlikte State Dining Room’da “akşam yemeğinden önce şarkı söyleyip dans eden” biri olarak sunan resmî bir galeri yayımladı (🔗). Aşağı yukarı aynı sıralarda Washington ile Tokyo, daha geniş ABD-Japonya yatırım paketinin parçası olarak Westinghouse’u ve Japon üreticileri kapsayan gerçek bir ortak nükleer enerji projesini ilerletiyordu (🔗).
Yayın-seyir kulesi, yalnız bir mühendislik tipi değildir. Asıl önemi, teknik altyapıyı geleceğin görünür imgesine çevirmesinde yatar. Anten, seyir terası, döner restoran, gece ışığı, fuar ya da devlet himayesi, şehir üstünde panoramik bakış: bütün bunlar birlikte, 20. yüzyıl ortasının gelecek tahayyülünü dikey bir cisimde yoğunlaştırdı. Bugün bu kulelerin çoğu eski anlamını yitirmiş halde durduğu için, geriye dönüp bakınca açıkça retrofuturist görünürler: bir zamanlar geleceği temsil eden şey, şimdi geçmişin geleceği olarak algılanır.
Bu metin, bugün genellikle 754 Kroniği ya da Mozarap Kroniği diye anılan, 8. yüzyıl ortasında Müslüman yönetimi altındaki Endülüs’te yaşayan anonim bir Latin Hristiyan tarafından yazılmış bir kroniktir; eski yakıştırmada görülen Isidorus Pacensis adı artık gerçek yazar kabul edilmez. Eser, yaklaşık 610’dan 754’e kadar Bizans, Vizigot Hispania’sı ve Arap fetihleri arasındaki kırılmaları art arda kaydeder; özellikle Vizigot düzeninin çöküşü ile İberya’nın fethi için en erken ve en değerli anlatı kaynaklardan biri sayılır. Bakış açısı fetihleri bir felaket ve rejim değişimi olarak hisseder, ama İslam’ı sistemli biçimde açıklamaktan çok hükümdarları, savaşları, darbeleri, konsilleri, vergileri ve iktidar devirlerini kronik mantığıyla sıralar. Bu yüzden metin, hem geç Vizigot dünyasının dağılmasını hem de erken Endülüs’te bir Latin Hristiyanın yeni Arap egemenliğini nasıl gördüğünü anlamak için temel bir tanıklıktır. (Wikipedia)
Kül Tigin yazıtından: Çin boylarının sözü tatlı, ipeği yumuşak imiş. Tatlı sözü, yumuşak ipeği ile aldatıp, ırak boyları anca yaklaştırır imiş. Yaklaştırıp kondurduktan sonra kötü bilgilerini anında (zihninde) düşünür imiş. İyi bilgili kişiyi, iyi alp kişiyi yürütmez imiş. Bir kişi yanılsa soyuna, boylarına, çocuklarına değin barındırmaz imiş. Tatlı sözüne, yumuşak ipeğine aldanıp çok Türk boyları, öldün. Türk boyları öleceksin. Güney’de Çoğay ormanına, Tögültün ovasına konayım dersen, Türk boyları öleceksin. [o] anda kötü kişi şöyle öğretir imiş : ‘ırak isen kötü ipek verir, yakın isen iyi ipek verir.’ deyip, anca öğretir imiş. Bilgi bilmez kişi o sözü alıp (kanıp) yakına varıp çok kişi öldü. O yerlere varsan, Türk boyları öleceksin. Ötüken yerinde oturup katar, gezgin gönderirsen, hiç tasan yok. Ötüken ormanını sonsuz il tutarak oturacaksın.
Bilge Kağan yazıtından: Çin boyları kötü, kandırıcı (olduğu) için, aldatıcı (olduğu) için, kardeşi ağabeğe düşürdüğü için, beğle, boyları çekiştirdiği için, Türk Boyları, illediği ilini kaybetmiş, kağanladığı kağanını yitiri vermiş. Çin boyları’na beğlik er oğlanı kul oldu, hatunlık kız oğlanı (evladı) odalık (cariye) oldu. Türk beğleri Türk adını attı. Çinli beğlercesine Çin adını tutarak, Çin kağanına görmüş (bağlanmış). Elli yıl işini güçünü vermiş. Doğu’da, gün doğusunda Bökli kağana değin süleyi vermiş. Batı’da Demirkapı’ya (kadar) süleyi vermiş. Çin kağanı [için süngüşüp] ilini, töresini alı vermiş. Türk kara topluluğu boyları anca demiş[ki]: ‘İlli boylar idim. İlim şimdi hani? Kime ili kazanırım’ der imiş. Kağanlı boylar idim. Kağanım hani?
Orhun Yazıtları, 8. yüzyılın ilk yarısında II. Göktürk Kağanlığı çevresinde, bugün Moğolistan’daki Orhun Vadisi’nde dikilmiş; yalnızca Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk gibi siyasal figürlerin anısını yaşatan metinler değil, aynı zamanda bir topluluğun dağılma tehlikesi karşısında kendini nasıl düşündüğünü gösteren tarihî belgelerdir. Bu yazıtlarda savaş, iktidar ve devlet aklı kadar; aldanma, çözülme, dış etkiye açıklık, iç birliğin zayıflaması ve törenin kaybı da temel meseleler olarak öne çıkar. Bu yüzden Orhun metinleri sadece ‘ilk yazılı Türkçe metinler’ diye anılacak filolojik nesneler değil, bozkır siyasetinin hafızasını, uyarı dilini ve kolektif varoluş kaygısını taş üzerine kazıyan yoğun bir tarih bilinci olarak okunmalıdır; metinlerin sert tonu da buradan gelir, çünkü onlar geçmişi anlatırken aynı anda gelecekteki çözülmeyi önlemeye çalışan bir siyasal ses kurarlar.
.jpg)
