Yayın-seyir kulesi, yalnız bir mühendislik tipi değildir. Asıl önemi, teknik altyapıyı geleceğin görünür imgesine çevirmesinde yatar. Anten, seyir terası, döner restoran, gece ışığı, fuar ya da devlet himayesi, şehir üstünde panoramik bakış: bütün bunlar birlikte, 20. yüzyıl ortasının gelecek tahayyülünü dikey bir cisimde yoğunlaştırdı. Bugün bu kulelerin çoğu eski anlamını yitirmiş halde durduğu için, geriye dönüp bakınca açıkça retrofuturist görünürler: bir zamanlar geleceği temsil eden şey, şimdi geçmişin geleceği olarak algılanır.
Kül Tigin yazıtından: Çin boylarının sözü tatlı, ipeği yumuşak imiş. Tatlı sözü, yumuşak ipeği ile aldatıp, ırak boyları anca yaklaştırır imiş. Yaklaştırıp kondurduktan sonra kötü bilgilerini anında (zihninde) düşünür imiş. İyi bilgili kişiyi, iyi alp kişiyi yürütmez imiş. Bir kişi yanılsa soyuna, boylarına, çocuklarına değin barındırmaz imiş. Tatlı sözüne, yumuşak ipeğine aldanıp çok Türk boyları, öldün. Türk boyları öleceksin. Güney’de Çoğay ormanına, Tögültün ovasına konayım dersen, Türk boyları öleceksin. [o] anda kötü kişi şöyle öğretir imiş : ‘ırak isen kötü ipek verir, yakın isen iyi ipek verir.’ deyip, anca öğretir imiş. Bilgi bilmez kişi o sözü alıp (kanıp) yakına varıp çok kişi öldü. O yerlere varsan, Türk boyları öleceksin. Ötüken yerinde oturup katar, gezgin gönderirsen, hiç tasan yok. Ötüken ormanını sonsuz il tutarak oturacaksın.
Bilge Kağan yazıtından: Çin boyları kötü, kandırıcı (olduğu) için, aldatıcı (olduğu) için, kardeşi ağabeğe düşürdüğü için, beğle, boyları çekiştirdiği için, Türk Boyları, illediği ilini kaybetmiş, kağanladığı kağanını yitiri vermiş. Çin boyları’na beğlik er oğlanı kul oldu, hatunlık kız oğlanı (evladı) odalık (cariye) oldu. Türk beğleri Türk adını attı. Çinli beğlercesine Çin adını tutarak, Çin kağanına görmüş (bağlanmış). Elli yıl işini güçünü vermiş. Doğu’da, gün doğusunda Bökli kağana değin süleyi vermiş. Batı’da Demirkapı’ya (kadar) süleyi vermiş. Çin kağanı [için süngüşüp] ilini, töresini alı vermiş. Türk kara topluluğu boyları anca demiş[ki]: ‘İlli boylar idim. İlim şimdi hani? Kime ili kazanırım’ der imiş. Kağanlı boylar idim. Kağanım hani?
Heldin, sağlık emekçisinin sömürüsünü açığa çıkaran bir film değil, onu ikinci kez üreten bir aygıttır. Bunu da kaba kahramanlık diliyle değil, daha rafine, daha bedensel, daha sinematik ve daha dikizci bir biçimde yapar. Açıkça ‘kahraman’ demekten kaçınır; ama hemşireyi her şeyi taşıyan, herkesin yükünü emen, kurumun açığını kapatan, ölümün eşiğinde bile sıcaklığını koruyan, kirin ve çöküşün içinden bile işlevini sürdüren merkez beden olarak kurar. Böylece kahramanlık söylemini bozmaz, biçim değiştirir. Sağlıkçının üstündeki mevcut iş yüküne bir de teşhir borcu bindirir. Ondan yalnız çalışmasını değil, çalışırken görünmesini; yalnız görünmesini değil, seyredilebilir biçimde görünmesini; yalnız işlev göstermesini değil, norm beden olarak çökmek üzereyken bile çalışabildiğini sergilemesini ister. Bu yüzden burada yalnız emek sömürüsü yoktur. Burada vitalizm sömürüsü vardır.
Pandemide toplum sağlık çalışanlarının fedakârlığını istemedi; sağlıklarını harcadı. Bu cümle sert gelebilir, ama olup bitenin daha yumuşak bir adı yok. Çünkü burada yaşanan şey, yalnızca bir meslek grubunun zor koşullarda görevini yapması değildi. Çok daha ağır bir şey oldu. Sağlık çalışanları enfeksiyonun en yoğun olduğu alanlarda, çoğu zaman eksik koruyucu ekipmanla, düzensiz ve uzayan vardiyalarla, sürekli ölüm ve çöküş ihtimalinin ortasında çalıştırıldı. Sonra bu çalıştırılma biçimi özveri, kahramanlık, görev duygusu, insanlık için savaşmak gibi sözlerle yüceltildi. Bu sözler ilk bakışta minnettarlık gibi görünüyordu. Gerçekte ise başka bir iş gördüler: kurumsal yetersizliği, toplumsal kayıtsızlığı ve sonradan gelen sağlık yıkımını görünmezleştirdiler.
Giriş: Atasözünü kader sözü olmaktan çıkarıp toplumsal teşhis olarak kur
Bir musibet bin nasihatten iyidir sözü çoğu zaman kaba bir halk deneyimi gibi duyulur. Sanki insanlar ancak başlarına bir şey gelince akıllanır, başlarına gelmeden de hiçbir şeyi ciddiye almazlarmış gibi. Ama bu söz, modern toplumların nasıl işlediğine daha dikkatli bakıldığında, basit bir ahlak yargısından çok daha sert bir teşhise dönüşür. Çünkü burada asıl mesele insanların öğütten hoşlanmaması ya da düşünceye kapalı olması değildir. Asıl mesele, modern hayatın büyük kısmının fikirlerle değil, düzeneklerle işlemesidir. İnsanların ne kadar araba kullandığı, ne kadar uçtuğu, ne kadar ısındığı, işe nasıl gidip geldiği, yüklerin nasıl taşındığı, market raflarının nasıl dolduğu, binaların nasıl sıcak kaldığı, şehirlerin nasıl yayıldığı ve iş hayatının nasıl örgütlendiği, yalnızca iradeyle belirlenmez. Bunların her biri fiyatlara, altyapılara, takvimlere, alışkanlıklara, mekânsal zorunluluklara, enerji bolluğuna ve kurumsal ritimlere bağlıdır.
1967, Ortadoğu tarihindeki sıradan savaş tarihlerinden biri değildir. Bu tarihin belirleyiciliği, altı gün sürmüş bir askerî çatışmanın kronolojisinde değil, o çatışmanın ardından görünür hale gelen devlet pratiğinde yatar. 5 Haziran sabahı başlayan savaş birkaç gün içinde büyük bir bölgesel harita değişimine yol açtı; ama asıl önemli olan şey, savaş bittikten sonra kurulan yeni rejimdi. Batı Şeria, Doğu Kudüs, Gazze ve Golan artık yalnızca askerî denetim altındaki alanlar değil, nüfusu, toprağı, hukuku ve geleceği yeniden düzenlenmeye başlanmış bir coğrafya haline geldi. İsrail’in bu tarihten sonra yalnızca Holocaust sonrası güvenlik devleti olarak anlatılması bu yüzden imkânsızlaştı. Sahneye çıkan şey, işgal eden, yerleşim açan, statü değiştiren, geri dönüşü engelleyen ve Filistinlileri kalıcı bir baskı rejimi altında tutan bir devletti. 1967’nin asıl önemi burada yatar.
İspanya–Türkiye gübre koalisyonunun neden gerekli hâle geldiğini anlamak için, ilk görülmesi gereken şey, mevcut krizin yalnızca bir savaş hikâyesi olmadığıdır. Bu, bir koridor hikâyesidir. Gerçek saldırı nesnesi yalnızca bir devlet, bir ordu ya da diplomatik bir düzenleme değildir. Hareket zincirinin kendisidir. Gaz bir altyapı dizisi içinden hareket eder, gübre hammaddeleri başka bir dizi içinden, bitmiş besin maddeleri başka bir dizi içinden, ürünler başka bir dizi içinden ve nihayet ekmek, meyve, sebze ve yemeklik yağ evlere yine başka bir dizi içinden ulaşır. Bu zincir Basra Körfezi yakınlarında koptuğunda, hasar Körfez’de kalmaz. Tankerler, limanlar, sigorta sözleşmeleri, depolama tankları, kamyon güzergâhları, toptancı pazarları, çiftlik bütçeleri ve süpermarket rafları boyunca yol alır. Denizden sözleşmelere, sözleşmelerden stoklara, stoklardan ekim kararlarına ve ekim kararlarından gündelik hayatın dokusuna geçer. Füze ve deniz boğazları düzeyinde başlayan bir savaş, sonunda bir bahçe sahibinin besin maddelerini zamanında alıp almayacağını, bir sera işletmecisinin ekili alanı azaltıp azaltmayacağını, bir kamyonun paketleme tesisinden dolu mu yoksa yarı boş mu çıkacağını, bir toptan alıcının fiyatları bir hafta daha istikrarlı tutup tutamayacağını belirler. Yakın tarihli, koridor-merkezli Žižekian Analysis çözümlemelerinde tarif edilen maddi zemin budur; bu çözümlemeler, savaşın yalnızca bir savaş alanı tırmanışı olarak değil, dolaşımın kendisine yönelik bir saldırı olarak da okunması gerektiğinde ısrar eder (🔗) (🔗).
Bu hikâyeye girmenin en hızlı yolu basit bir resimle başlar. Avrupa ilk başta tek bir diplomatik alan olarak, tanıdık bir sicilde konuşuyor gibi göründü: kaygı, itidal, bölgesel istikrar, müzakereler, sivillerin korunması, cilalı bir dille ifade edilmiş o eski yüceltilmiş alarm repertuvarı. Sonra savaşın kronolojisi her cümlenin ağırlığını değiştirdi. İran’a karşı açılıştaki ABD-İsrail tırmanışı, askeri alanda bir zinciri, ekonomik alanda ise başka bir zinciri harekete geçirdi. Askeri zincir saldırılar, misilleme, hava sahası, deniz yolları, üsler ve kuvvet koruması üzerinden ilerledi. Ekonomik zincir ise Güney Pars, Katar LNG’si, Hürmüz Boğazı, tanker sigortası, yakıt maliyetleri, gaz göstergeleri, elektrik fiyatları, enflasyon, navlun ve sanayi kâr marjları üzerinden ilerledi. Bu zincirler birlikte hareket etmeye başladığında, Avrupa diplomasisi bir coğrafya kazandı. Kıta aynı anda iki Avrupa gibi konuşmaya başladı: İran’a hâlâ merkezi stratejik dosya olarak yaklaşan bir Citadel Avrupası ve aynı savaşa yasallık, kışkırtma, taşma, güzergâhlar, fiyatlar ve sonuçların fiziksel gelişi üzerinden yaklaşan bir Shore Avrupası. Bu ayrım erkenden görünür hâle geldi ve sonrasında gelenleri anlamanın en berrak yolu hâlâ bu harita olmaya devam ediyor (🔗).
Bu konuya hiçbir ön bilgi olmadan gelen herkes için ilk anlaşılması gereken şey, bu savaşta en önemli nesnenin bir cephe hattı olmadığıdır. Bu, bir enerji koridorudur. Basra Körfezi, petrol ve gaz üreticileri arasında uzanan bir su kütlesinden ibaret değildir. O, dünya ham petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının çok büyük bir kısmının Körfez’den çıkıp Asya’ya doğru hareket ettiği dar geçittir. Hürmüz Boğazı da o geçidin boğazıdır. Uluslararası Enerji Ajansı, Katar ve BAE’den çıkan LNG ihracatının neredeyse tamamının buradan geçtiğini ve Hürmüz’den geçen LNG hacimlerinin küresel LNG ticaretinin neredeyse beşte birine ulaştığını söylüyor (🔗). ABD Enerji Enformasyon İdaresi ise Hürmüz’den geçen ham petrolün ve LNG’nin büyük kısmının ABD’ye ya da İsrail’e değil, Asya’ya gittiğini söylüyor (🔗). (🔗)
İstem: Radyo sunucusu Perde Cümledar “Nümerik Esintiler” isimli programın ellisekizinci bölümünde önce kendini tanıtacak. Sonra 10 tane şarkı sunacak, sonunda vedalaşacak. Her şarkı öncesinde şarkının adını cümle içinde anarak yapacağı metaforik çarpıcı sürükleyici konuşmaları tek tek hazırla! Konuşurken her şarkının ismini bildirecek ve bağlamı ve konusundan bahsedecek (ara başlıklar olmayacak): (hepsi enstrümantal, bunları metaforik belirtmeli açıkça bildirmeden): “Kumlu Tütsü”, “Soluk Fırtına”, “Sarp Çığ”, “Çatlak Toprak”, “Kurt Çiçeği”, “Fillerin Yolu”, “Vatoz Kumu”, “Dalgakıran Gece”, “Güneş Lekesi”, “Gelgit Çizgisi”
Merhaba sevgili dinleyenler, ben Perde Cümledar. Nümerik Esintiler’in ellisekizinci bölümüne hoş geldiniz. Bu gece sözcüklerin kıyısında dolaşacağız; kimi zaman taşın hafızasına kulak vereceğiz, kimi zaman tozun, rüzgârın, gecikmiş bir yankının içinden geçeceğiz. Burada ses, yalnızca duyulan bir şey değil; toprağın altında bekleyen bir damar, dağın sırtında yön değiştiren bir gölge, insanın içine ansızın çöken eski bir hatırlayıştır. Şimdi ilk izimizi bırakalım.
.jpg)
