Çağın en yaygın sancılarından biri, çoğu zaman yanlış adlarla dolaşıma giriyor. Kimi zaman kendini beğenmeme deniyor, kimi zaman sosyal medya bağımlılığı, kimi zaman narsisizm, kimi zaman beden dismorfisi, kimi zaman özgüven sorunu. Bu adların her biri bir belirtiye dokunuyor, fakat çağın asıl yarasını bütün halinde kavramaya yetmiyor. Çünkü burada yalnızca beden, yalnızca özgüven, yalnızca güzellik standardı, yalnızca sosyal medya kullanımı, yalnızca kendini gösterme arzusu söz konusu değil. Burada insanın kendi bütünsel benlik gestaltıyla kurduğu ilişki, ekran aracılığıyla istila ediliyor.
Sümüklüböcek siyaseti, karar organı kuramadığı yerde ima üreten, ima organı tıkandığında kadın, aile, anne, gençlik, barış, toprak, sınıf, vatan ve namus figürlerine yapışan siyasal hareket biçimidir. Kendini tutanakla, yetkiyle, açık kararla, yaptırımla, denetimle, kayıtla ve sorumluluk zinciriyle taşıyamadığı anda sahne kurar. Sahne kurulduğu anda siyasal mesele dosya olmaktan çıkar; duygu yüzeyine yayılır. Aile fotoğrafı hukuk dosyasının, kadın sahnesi barış sürecinin, genç beden meydan hakkının, temiz koro sınıf siyasetinin, köylü kız toprak mücadelesinin, rujlu bayrak yüzü Cumhuriyet haysiyetinin yerine geçirilir.
Žižek’in Apoculuğu, Kürtlere romantik bir hayranlık veya Türklere özel bir antipatiyle açıklanınca yüzeyde kalır. Bu açıklama, asıl yapısal yakınlığı örter. Žižek’in Apo’ya bağlanmasının daha derin sebebi, Apo’da kendi teorik işlevinin siyasal bedenini bulmasıdır. Žižek sinematik fantazi bok çukuruna uzanan teorik foseptik eldivenidir; Apo Türkiye’nin tarihsel lekelerine uzanan siyasal foseptik eldivenidir. İki figür aynı içerikleri savundukları için değil, aynı türden kirli temas yüzeyleri oldukları için birbirine bağlanır.
Abdullah Öcalan’ı yalnız dış güçlerin kuklası, maşası veya piyonlarından biri saymak, Türkiye’nin Kürt meselesi etrafında biriktirdiği tarihsel pisliği dışarıya havale etme rahatlığı sağlar. Böyle bir açıklama, her şeyi Suriye’ye, Avrupa’ya, istihbarat servislerine, sınır ötesi hesaplara ve uluslararası pazarlıklara bağlayarak Türkiye’nin kendi içinde oluşmuş kirli zemini ikinci plana iter. Öcalan’ın Suriye/Bekaa, Avrupa, Yunanistan-Kenya hattı ve 1999’da yakalanışı gerçekten uluslararası ilişkilerle örülüdür; fakat bu uluslararası güzergâh onu yalnız dışarıdan kullanılan bir araç haline getirmez. Daha doğru ifade şudur: Türkiye’nin içeride bastırdığı Kürt meselesi, bölgesel güç dengeleri, diaspora, Soğuk Savaş sonrası istihbarat alanı, Suriye-Türkiye gerilimi ve Türkiye iç siyaseti üzerinden dolaşıp Apo figüründe yeniden Türkiye’ye dönmüştür.
İstem: Radyo sunucusu Perde Cümledar “Nümerik Esintiler” isimli programın altmışıncı bölümünde önce kendini tanıtacak. Sonra 10 tane şarkı sunacak, sonunda vedalaşacak. Her şarkı öncesinde şarkının adını cümle içinde anarak yapacağı metaforik çarpıcı sürükleyici konuşmaları tek tek hazırla! Konuşurken her şarkının ismini bildirecek ve bağlamı ve konusundan bahsedecek (ara başlıklar olmayacak): (ilki hariç hepsi enstrümantal, bunları metaforik belirtmeli açıkça bildirmeden): “Öğretmen Marşı”, “Balık Sıçrayışı”, “Fok Kıyısı”, “İstiridye Kabuğu”, “Sürgün Yağmur”, “Solgun Yankı”, “Kızıl Çiy”, “Kurt Masalı”, “Eşekarısı Uyarısı”, “Saklı Şimşek”
Ben Perde Cümledar. Nümerik Esintiler’in altmışıncı bölümünde sayıları birer kapı gibi açıyoruz; her kapının ardında başka bir ölçü, başka bir kırık, başka bir nefes var. Bu gece çizgi düz gitmeyecek; adım yerini arayacak, ses kendi gölgesine çarpacak, kıyılar biraz kayacak. İlk eşikte, bilgiyi sınıfa sığdırmayan, defteri taşıran, tahtayı çatlatan bir çağrı var: Öğretmen Marşı geliyor; burada öğretmen, usulün bekçisi değil, usulün içindeki sarsıntıdır. Sesler yan yana dururken bile birbirine sürtünür; koro düz bakar, fakat altında bağlama kıvılcımları, kırık gitar vuruşları, aksak yürüyüşler ve öfkenin kuru nefesi vardır. Öğretmen Marşı, öğrenmenin sakin bir merdiven değil, bazen basamağı kaymış bir ayin olduğunu hatırlatıyor.
Credmaxxing, kanıt, ürün, para, temsil, ahlak, mağduriyet, teori veya itibar açığını doğrudan kapatmak yerine, bu açığın çevresine güven sinyalleri yığma işlemidir. Güven sinyali bazen yüzdür, bazen yaşlı bilgelik, bazen genç kız öfkesi, bazen travma, bazen üniversite logosu, bazen galeri daveti, bazen politik dava, bazen bağış, bazen OnlyFans, bazen mahkeme kıyafeti, bazen fotoğraf, bazen takvim kaydı, bazen de “aynı odadaydı” bilgisi.
James Cameron’ın Q’orianka Kilcher davası, pembe yanak düzeninin en berrak açılış sahnesidir. Dışarıdan bakınca mesele basit bir övgü hikâyesi gibi görünür: genç bir oyuncu Pocahontas rolünde görülür, yüzü etkileyici bulunur, bu yüzün havası yıllar sonra Avatar’ın Neytiri karakterine taşınır. Fakat dava tam bu övgü noktasında patladı. Kilcher, Cameron ve Disney’in kendi yüz benzerliğini Neytiri tasarımında izinsiz kullandığını, bunu ticari bir karakterin hammaddesine çevirdiğini iddia etti. Reuters’ın aktardığı dosyada dava, California’daki kişilik hakkı ve ticari benzerlik kullanımı eksenine oturuyor; iddia, 2005’te The New World filmindeki Pocahontas rolü sırasında çekilen görüntüsünün Avatar’daki Neytiri tasarımına kaynak yapılmasıdır (🔗).
Bu makale, 2002’de İsrail’in ʻSavunma Kalkanıʼ operasyonunun parçası olarak Filistin bölgelerine yaptığı girişin ardından hem İsrailli askerî personelle hem de Filistinli aktivistlerle gerçekleştirdiğim birkaç görüşmeye dayanıyor.1 Bu görüşmeleri kullanarak, aşağıda, silahlı çatışmalar ile inşa edilmiş çevre arasında ortaya çıkan ilişki üzerine düşünmeye çalışacağım. Çağdaş kentsel operasyonlar, inşa edilmiş, gerçek ya da imgesel bir mimari içinde ve mekânın yıkımı, inşası, yeniden düzenlenmesi ve altüst edilmesi aracılığıyla sahnelenir. Bu bakımdan kentsel çevre, çatışmanın yalnızca arka planı olarak da, onun sadece sonucu olarak da anlaşılmamalı; içinde faaliyet gösteren güçlerle — bunlar çeşitli yerel nüfus, askerler, gerilla, medya ya da insani yardım aktörleri olsun — karmaşık ve dinamik, geri bildirime dayalı bir ilişkiye sıkışmış olarak anlaşılmalıdır. Çatışma ile mekân arasında ortaya çıkan ilişkinin göstergesi, duvarın fiziksel/mimari öğesiyle kurulan ilişkiyi yeniden tanımlayan kentsel savaş taktikleridir. İsrail–Filistin çatışması bağlamında duvarlar, geleneksel kavramsal sadeliklerinden ve maddi sabitliklerinden bir şeyler yitirmiştir; öyle ki farklı ölçeklerde ve durumlarda değişen siyasi ve güvenlik ortamlarına yanıt veren esnek varlıklar olarak, hem direniş güçlerinin hem de güvenlik güçlerinin kelimenin gerçek anlamıyla içinden geçtiği geçirgen öğeler olarak ve askerlerin artık içinden görebildiği ve artık içinden ateş edebildiği saydam ortamlar olarak işlenir hâle gelmişlerdir. Duvarların değişen doğası böylece inşa edilmiş çevreyi esnek bir ʻsınır bölgesiʼne dönüştürür: geçici, olumsal ve asla tamamlanmamış.
Bosch’un Anneler Günü reklamı küçük bir sahneyle büyük bir toplumsal siniri açığa çıkardı. Reklamda iki kadın annelik, çocuk, ev içi düzen ve bakım üzerine konuşuyordu; seyirci konuşulan “oğul”un insan çocuk olduğunu varsayıyordu; finalde bunun köpek olduğu anlaşılıyordu. Sosyal medyada büyüyen tepkinin ardından Bosch reklamı dijital mecralardan kaldırdı, RTÜK inceleme başlattı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da annelik kavramının reklam diliyle sıradanlaştırıldığı gerekçesiyle tepki verdi (🔗). Liberal ve feminist çevrelerde ise mesele, insanların hayvanlarla kurduğu duygusal bağa müdahale edilmesi olarak okundu; Bianet’teki tartışma da bu duygusal bağın kim tarafından, hangi hakla denetleneceği sorusuna odaklandı (🔗).
Türkiye’de bir ölüm haberinin ardından bilgi beklenmeden hüküm kurulur. Olayın yeri, zamanı, faili, ilişkileri, delilleri, tanıkları, kastı, ihmali ve yargı yolu belirginleşmeden maktulün kimliği büyütülür. Ardından karşısına hazır bir suçlu kimlik yerleştirilir. Kürt öldüyse Türk, kadın öldüyse erkek, işçi öldüyse patron, çocuk öldüyse aile veya toplum, göçmen öldüyse yerli, LGBTİ+ kişi öldüyse hetero çevre peşinen sanık sandalyesine oturtulur.
