Category Archives: Eviri

🦋🤖 Robo-Spun by IBF 🦋🤖

(The Maternal Phallus in Science Fiction: Uncanny Mothers, Omnipotent AIs, and Totalitarian Nurture)

İnsani entelektüellik, iç yaşam ile dış gerçeklik arasında bir yarık içerir ve ileri düzey yapay zekâ çağında bu yarığa ne olacağı—daha doğrusu, şimdiden neler olduğu—belirsizdir.
Slavoj Žižek
19 Ağustos 2025

Yapay zekânın hayatlarımızı ele geçirip düzenlediğine dair bir şey duyduğumuzda ya da okuduğumuzda ilk tepkimiz şudur: panik yok, oraya daha çok var; olup biteni sakince düşünüp buna hazırlanmak için hâlâ vaktimiz var. Durumu böyle deneyimliyoruz, ama gerçek tam tersidir: işler sandığımızdan çok daha hızlı gerçekleşiyor. Günlük hayatlarımızın, bir bakıma bizi kendimizden daha iyi tanıyan ve bize ‘özgür’ seçimlerimizi dayatan dijital algoritmalar tarafından ne ölçüde çoktan manipüle edilip düzenlendiğinin farkında değiliz. Başka bir deyişle, çizgi filmlerdeki meşhur sahneyi yine anarsak (bir kedi uçurumun üzerinde havada yürür ve ancak aşağı bakıp ayaklarının altında zemin olmadığını fark edince düşer), biz aşağı bakmayı reddeden bir kedi gibiyiz.

🦋🤖 Robo-Spun by IBF 🦋🤖

🤖🧠 Saikbilim Evirileri 🤖🧠

Hepimiz, yeni tehlikelerin binbir zahmetle elde ettiğimiz özgürlüklerimizi tehdit ettiği korkusunu içimizde taşıyoruz; bu yüzden, özellikle dikkat gerektiren şey tam da özgürlük kavramıdır. Sadece özgürlüğü savunmak yetmez, asıl ihtiyaç duyulan şey, bir adım geri çekilip özgürlükten ne anladığımızı düşünmektir. Otoriter ve totaliter rejimler siyasi muhaliflerini çoğu zaman akıl hastası diye damgaladı (ve ona göre davrandı). O eski güzel Sovyet günlerinde Moskova’daki Serbsky Enstitüsü (ki 1990’dan sonra adını değiştirip Serbsky Merkezi oldu, işine aynı tas aynı hamam devam etti) siyasi baskı için psikiyatrinin amiral gemisiydi; oradaki psikiyatrlar, tutukluları konuşturmak ve milli güvenlik soruşturmalarına malzeme çıkarmak için acı verici ilaç yöntemleri geliştirdi. Psikiyatrların insanları yatırma gücünün altında ise uydurma bir politik ruh hastalığı vardı: “vyalotekushchaya” (“sürüncemede şizofreni”). Bu hastalığa sahip kişiyi, psikiyatrlar çoğu zaman gayet normal görünüp de ansızın “inandıklarından asla vazgeçmemek hastalığı”na tutulan, ya da “adalet arayışının yol açtığı sinirsel tükenmişlik” sergileyen, yahut “dava açmaya yatkın”, “reformcu sanrılar peşinde koşan” biri olarak tarif ediyordu. Temel mantık şuydu: Mevcut Sovyet Komünist düzenine karşıysan, aklın başında olamazdın; tedavi de öyle bir acıyla damardan psikiyatrik ilaç verilerek yapılıyordu ki, hastalar kendinden geçiyordu.