Category Archives: Şey

Eşitlik Talebi Eşitlikten Kaçıştır — Işık Barış Fidaner

Bütün hayvanlar eşittir ama bazıları daha eşittir.
(George Orwell, Hayvan Çiftliği)

Bu ünlü slogandaki iki eşitliği ayırt edelim:
1) Bütün hayvanlar eşittir (alelade kum tanesidir): dışarılan eşitlik.
2) Bazıları daha eşittir (biricik kar tanesidir): içerilen eşitlik. Okumaya devam et →

7 Yorum

Filed under Şey

Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam — Işık Barış Fidaner

ay

Kuran’da anlatılan çarpıcı bir mucize Ay’ın yarılmasıdır:

Vakit yaklaştı ve Ay yarıldı. Onlar bir alamet görseler hemen yüz çevirip, “Klişe bir efsun!” derler. Hep inkâr ettiler ve keyfî davrandılar. Herşey kararlaşır. (Kamer 1-3)

Bir NASA görevlisi bu mucizenin hayalî olduğunu şöyle izah etmiştir:

Ay’ın geçmiş herhangi bir tarihte iki (veya daha fazla) parçaya ayrılıp yeniden monte edildiğini düşündüren hiçbir bilimsel delil bulunmamaktadır. (Brad Bailey, NASA Ay Bilimi Enstitüsü, 2010)

Okumaya devam et →

29 Yorum

Filed under Şey

Ören Beyan — Işık Barış Fidaner

Ören_Bayan

— Nörüyon?

Hayat bir örgüdür. Ömür örümdür, insan örümcektir. Örücü eylemin dildeki izdüşümü ise ören beyandır. Yüzyıllarca politik alanı şekillendirmiş Komünist Manifesto‘dan güncel sosyal münasebetlerde görülen cinsiyet kimliği beyanlarına kadar bütün ören beyanlar dört yumaktan ipuçları içerir:
1) Kader ağlarını ören beyan
2) Üstümüze kazak ören beyan
3) Başımıza çorap ören beyan
4) Çevremize duvar ören beyan
Şimdi bunları tek tek ele alalım.

Okumaya devam et →

20 Yorum

Filed under Şey

İzafiyet ve İzafet — Işık Barış Fidaner

Görelilik ikiye ayrılır: İzafiyet ve İzafet.

1) İz-afiyet:
— Herkeste iştah uyandıran izler birbirinden farklıdır.
— Herkesin düşlemini süsleyen izler birbirinden farklıdır.
— Örnekler: Bazıları Sıcak Sever‘de (1959) her erkeğin bir kadını kovalaması izafiyettir. Pazarda sevdiğin ürünü seçebilmek anlamında liberal özgürlük izafiyettir.

2) İz-afet:
— Herkesin kabusuna giren felaketler birbirinden farklıdır.
— Herkesi yüceliğiyle büyüleyen afetler birbirinden farklıdır.
— Örnekler: Buffy S01E10’da her karakterin kendi korkulu rüyası ile yüzleşmesi izafettir. Film Noir’da aşık olunan kadının femme fatale çıkması izafiyetten izafete geçiştir. Kabus Sokağı‘nda (1947, 2021) hem fal bakmaktan hayalet çağırmaya (spook show) geçiş, hem de medyum kadından psikolog kadına geçiş izafiyetten izafete geçiştir. Okumaya devam et →

8 Yorum

Filed under Şey

Esas-İmleyen ve Mastar-İmleyen — Işık Barış Fidaner

Simgesel düzeni bir arada tutan çıpalama/dikişleme/sütur noktasına Esas-İmleyen (Master-Signifier) denir. Fakat bir merkez tek başına ayakta duramaz ve onu çevresine bağlayan ara-birimlerin kavramsal dolayımına gerek duyar, bunlara Mastar-İmleyen diyelim. Okumaya devam et →

3 Yorum

Filed under Şey

Hayalet, Hayal, Tin ve Din — Işık Barış Fidaner

Birinin hayal gücünü veya görüsünü yetersiz buluyoruz diyelim; yani eğer ufkunu genişletip öngörü yapamazsa yürümeye kalkınca bir şeylere takılıp düşeceğinden eminiz. Önce ona dümdüz sesleniriz:

— Hayal et!

Emredince karşıda tepki uyandığını fark edince aynı şeyi nazikçe söylemeyi deneriz:

— Hayal eder misin?

Ricamız duyulmuş olsa bile orantılı bir karşılık aldığından emin olmak için teyit edilmesi gerekir:

— Hayal ettin mi?

Onay alabilirseniz hayal kurma işini kalıcılaştırma ihtiyacı gündeme gelir. En baştaki emrin yayılarak hafiflemiş bir “hatırlatma dozu” (booster dose) bu işi görecektir:

— Hayal edin…

Bu süreç sonunda hayal etme vazifesi benimsendiği ölçüde bir ideoloji teşkil edilmiş olur. Okumaya devam et →

4 Yorum

Filed under Şey

Alevden Kora, Kordan Aleve — Işık Barış Fidaner

Sağduyuya göre haset ve kin birbirini besleyerek kötülük sarmalına yol açtıkları için zehirli duygulardır, oysa ikisi arasında ciddi bir fark vardır.

Radikal politikanın her iki ucunda da kin değer görür: Sol kanatta “sınıf kini” kavramı vardır, sağ kanatta ise “Allah için kin tutmak” kavramı vardır, oysa “sınıf haseti”ne veya “Allah için hasetlenme”ye olumlu değer atfetmek kimsenin aklına gelmez. Bu ayrımı nasıl yorumlamalı? Okumaya devam et →

3 Yorum

Filed under Şey

Eleşim → İleşim → Üleşim — Işık Barış Fidaner

Eleştirilmek insanda Süperego yapar. Mesela bir aydın kişi kürsüye çıkıp “Halkımız cahil” dediği zaman halk kapsamına giren kişiler Süperego’ya maruz kalmış olur. Bu maruziyet halkın öznel dünyasını ikircikli bir hassasiyet içine sokar, bu ruh hali yerine göre:
1) Aydından destek alıp halkın geri kalanını eleştirmeye yol açabilir.
2) Halkın geri kalanından destek alıp aydını eleştirmeye yol açabilir.
3) Aydın ve/ya halkın geri kalanı karşısında özeleştiri yapmaya yol açabilir.
Eleştirinin insanda yarattığı bu gerginliğe bir ad verelim: Eleşmek. Okumaya devam et →

5 Yorum

Filed under Şey

René Girard: Simetrik Kırma ve Simetriyi Kırma — Işık Barış Fidaner

Şiddet ve Kutsal (1972) kitabında René Girard insan toplumlarında her an patlak verebilen şiddet sarmallarını durdurmaya yaradığı için dinsel feda/kurban ritüellerinin toplumsal yapıyı muhafaza eden akılcı bir taktik olduğunu anlatır. Ayırt ettiği iki boyut şunlardır:

1) Şiddet insanların karşılıklı birbirini kırmasıdır; bunun insanların aynılıkları üzerinden salgın hastalık gibi yayılan bir kir veya lanet olduğu hayal edilir. Buna simetrik kırma diyelim.

2) Feda/kurban ritüeli şiddetin hedefini şaşırtarak karşılıklılığı kırar; toplumda simgesel farklılaşma bu yolla kurulur. Buna da simetriyi kırma diyelim. Okumaya devam et →

13 Yorum

Filed under Şey

Aklın Kurnazlığı: Aklın Kuru ve Aklın Nazı: Edilgileşim ve Etkileşim — Işık Barış Fidaner

Hegel’e göre kavramlar insanların tutkularını kullanarak tarihe katılırlar. O buna aklın kurnazlığı (cunning of reason) demişti. Tek tek insanlar tutkular peşinde ömür tüketip aklın dolandırıcılığına (conning of reason) kurban gitseler de onları yönlendiren tarihsel aklın nasıl bir kurnazlık izlediği sorusu güncelliğini korumaktadır [1].

Aklın kurnazlığı ikiye ayrılır: (şark ve garp değil ama) kur ve naz. Sevgi tutkusunun etkisi aklın kurudur, edilgisi aklın nazıdır. Okumaya devam et →

13 Yorum

Filed under Şey